- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- دلی عباس 29
- نیکجه 29
- قره تپّه 29
- کفری 30
- توادق 30
- کرکوک 30
- زرماتی 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- موصل 36
- توضیح 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- جزیرة العمر 49
- زاخو 49
- بدرخان بیک 50
- مسین 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- توضیح 52
- شیخان 52
- منزل هجدهم 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- عمر بن خالد 60
- اورفه 60
- راس العین 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- شهر حلب 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «خان تومان» 71
- «سلمی» 71
- شهر حُما 72
- توضیح 72
- خان شیخون 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- ایکی قپولی 75
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- تبوک 84
- معان 84
- عین زرقا 84
- مدینه منوّره 85
- مداین صالح 85
- بدر و حنین 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- شیخ محمود 109
- توضیح 109
- مدینه منوره 110
- حدیبیه حشمتی 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- شهر دمشق شام 113
- زینبیّه 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی دوّم 122
- اردوی پنجم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی چهارم 122
- اردوی ششم 122
- سلانیک و سرفیجه 123
- فرقه عسکریه افریقا 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- اردوی هفتم 123
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- اصناف 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل سیم المدین 134
- منزل دویم بسمل 134
- از موصل به عتبات 134
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- منزل نهم گوگ میدان 136
- توضیح 136
- باغژ 137
- منزل دهم تاتوان 139
- دریاچه وان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- این قریه 144
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- منزل هفدهم شروک 146
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- توضیح 147
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- مایان: 148
- دیزَج خَلیل: 148
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
ص: 33
از پی ظلمت بسی خورشیدها است
هنوز به «دمشقِ شام» وارد نگشت، که آفتاب خواتینِ زمان، «مهد علیا»، ستر کبری، امالخاقان، در مقام کفالت چاکر برآمد. إعطاف (1) او، دعاگو را خالصاً مخلصاً، استطاعت جوار «مدینه پیمبر»، و بقاع «بقیع» و جوار حرم داور، و بنای منیع (2) داد. اگرچه کفاره عصیان بیپایان را، چندی گرفتار تب بود. و از سُموم هُموم (3)، به انواع مشقّت و تعب ابتلا داشت، لیکن به مصداق «... لَمْ تَکُونُوا بَالِغِیهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنفُسِ ... (4)
همه را سهل میشمرد و به شوق این که، اقصی مراتبِ دعاگوییِ وجود اقدس را استقصا کرد.
رنج راحت دان چه [چو] شد مطلب بزرگ
هموم را نشاط میدانست، و سموم را انبساط.
هر کجا باشد شه ما را بساط هست صحرا گر بود سمّ الخِیاط (5)
عزم صادق، علّت (6) را به صحّت مبدّل کرد. همین که به موقع اعمال رسید، هر غائله (7) بود زایل گردید. عبدِ مجرم، محرم شد و به زمزمه لبیک متّرنم (8)، بعد از غسل به آبِ زمزم و طوفِ حرم، رویِ خاک آلود را، سفید کرد.
سود بر درگه حقّ روی امید ساخت فرشِ ره او موی سفید
«حجرالاسود» را بوسه داد و از عمرِ خود تمتّع برد، در سعی «صفا و مروه»، و درک
1- مهربانیها
2- استوار و رفیع
3- غم و غصههای زهراگین
4- نحل: 7- به آن نمیرسید مگر با رنج و مشقت بدنها.
5- سوراخ سوزن- سوراخهای ریز در ساق و شاخ و برگ گیاهان
6- بیماری
7- سختی و گزند
8- زمزمه کننده