سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 23

ص: 34

مواقِع «عرفات» و «مشعر» و «منی» و «جمرات»، شوق به فدیه و قربان رسید، به خاطر چاکر آمد که برای بقای وجود مسعود «شاه اسلام‌پناه»، تن را فدیه کند و جان را هدیه سازد، به تقریب ناقابلی، این خیال را از خطراتِ خاطر دانست، به جای «فَتَقَبَّلْ مِنّا»، (1) «رَبَّنا لاتُؤاخِذْنا بِما نَسِینا» (2)

گفت و تقدیم این عمل را، تقصیر شمرد. از سرّ آن درگذشت؛ و به سر گذشت سفر و وقایع احوال و بدایع (3) هر شهر، و مسافت فیمابین منازل، به تعیین فراسخ و ساعاتِ راه، و وضعِ سلوک اهالی «روم»، و اهلیّت مردم آن مرز و بوم، و قواعِد نظام و ملک‌داری، و طریقه إعزاز و اکرام، و سلیقه ایشان در توقیر و احترام، به طریق اجمال تقرّبی جست.

تا چه قبول افتد و چه در نظر آید

پیداست که توفیق این سفر، نعمتی است بزرگ، حقوق این نعمت جویان، که در لوحِ سینه و خاطر ثبت است، بهتر که ثبت سفینه (4) دفتر باشد.

سفر کعبه به صد جهد به سر بردم، رفت سفر دیر مغان است دگر بار مرا

و باللَّه التوفیق

1- بقره: 127
2- بقره: 286 در متن «بما نسینا» آمده است و نویسنده، سخن خود را در این عبارت بیان کرده لیکن در آیه‌قرآن «ان نسینا» است- پروردگارا ما را به آنچه فراموش کردیم مؤاخذه منمای.
3- چیزهای نو و تازه‌
4- سفینه در فارسی، کتابی را گویند که مطالب مختلف در آن جمع شده باشد.