- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- قره تپّه 29
- دلی عباس 29
- نیکجه 29
- کفری 30
- توادق 30
- زرماتی 30
- کرکوک 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- موصل 36
- توضیح 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- زاخو 49
- جزیرة العمر 49
- مسین 50
- بدرخان بیک 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- شیخان 52
- منزل هجدهم 52
- توضیح 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- خیرالدین پاشا 58
- سیورک 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- عمر بن خالد 60
- راس العین 60
- اورفه 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- شهر حلب 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «سلمی» 71
- «خان تومان» 71
- توضیح 72
- خان شیخون 72
- شهر حُما 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- نامق پاشا 78
- مداین صالح 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- معان 84
- عین زرقا 84
- تبوک 84
- حدیبیّه حشمتی 85
- مداین صالح 85
- بدر و حنین 85
- مدینه منوّره 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- شیخ محمود 109
- توضیح 109
- مدینه منوره 110
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- حدیبیه حشمتی 112
- زینبیّه 113
- شهر دمشق شام 113
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی چهارم 122
- اردوی ششم 122
- فرقه عسکریه افریقا 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- سلانیک و سرفیجه 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- اردوی هفتم 123
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- اصناف 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل سیم المدین 134
- از موصل به عتبات 134
- منزل دویم بسمل 134
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- توضیح 136
- منزل نهم گوگ میدان 136
- باغژ 137
- دریاچه وان 139
- منزل دهم تاتوان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- این قریه 144
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هفدهم شروک 146
- توضیح 147
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- دیزَج خَلیل: 148
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- مایان: 148
ص: 14
رسید. هر کس را قدرت حرکت بود، به جانب «عراق» (1)فرار نمود و آن کس که قدرت نداشت در کمال تزلزل بماند؛ از جمله «جعفر خان»، راهِ دارالسلطنه «قزوین» پیموده، در همان جا توطن اختیار نمود. تا در اوایل جلوس «نادر شاه» در آن سامان قحط و غلایی بیپایان به هم رسید. «محمد خان» پسر «جعفر خان» را طاقت زیست نماند، با کمال استیصال خود را به «مراغه» کشاند و در آن حدود آرمید.
اولاد «جعفر» نیز با خانواده خود به «مراغه» مراجعت نموده، کما فی السابق مشغول کسب و تجارت میگردند و تا زمان قتل «آغا محمد خان قاجار» در قلعه «شوشه» (2) قفقاز و آغاز سلطنت «فتحعلی شاه قاجار» در «مراغه» سکونت داشتهاند. (3)
چگونگی آشنایی و نزدیک شدن آنان با دربار «قاجار» بدین شکل بوده است:
چون «صادق خان شقاقی» بر ضد «فتحعلی شاه» قیام و ادعای سلطنت مینماید، «فتحعلیشاه» با قشونی که تهیه کرده بود به طرف «آذربایجان» حرکت کرده، در مقابل «صادق خان شقاقی» لشکر کشی مینماید. در این تاریخ «احمد آقای شیخ شرفی» که از طرف «آغا محمد خان» به لقب خانی مفتخر گردیده و حاکم «مراغه» بوده است برای استحکام حکومت خود تصمیم میگیرد دو فقره عریضه به یک مضمون و به اختلاف عنوان، به نام «فتحعلی شاه» و «صادق خان» نوشته به ضمیمه وجه نقد برای آنها بفرستد. «حاجی رحیم بیک» برادر «آقا حسین مراغهای» که مردی زیرک و کاردان و با تجربه بود، مأمور این کار میشود. «حاجی رحیم بیک» دو فقره عریضه و هدایا را برداشته به طرف اردوی طرفین متخاصمین میرود. او دستور داشت پس از جنگ بین آنها، هر طرف که فاتح گردید عریضه و هدایا را به او تقدیم دارد. «حاجی رحیم بیگ» پس از ورود به محل منازعه بر اثر تحقیقاتی که مینماید عقیده پیدا میکند که «فتحعلی شاه» در این زد و خورد فاتح خواهد بود. به علاوه برای این امر نیز استخاره کرده خوب میآید. عریضه مربوط به «فتحعلیشاه» و هدایا و وجوه نقدینه را به «فتحعلیشاه» تقدیم و ضمناً بیاناتی نسبت به وفاداری اهالی «آذربایجان» و
1- شهرهای مرکزی ایران که به عراق عجم معروف بود.
2- در مرآة البلدان: 2/ 1581 نام این قعله «شوشی» ذکر شده است.
3- دافع الغرور: 5