- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- قره تپّه 29
- دلی عباس 29
- نیکجه 29
- کفری 30
- کرکوک 30
- توادق 30
- زرماتی 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- توضیح 36
- موصل 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- جزیرة العمر 49
- زاخو 49
- مسین 50
- بدرخان بیک 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- توضیح 52
- شیخان 52
- منزل هجدهم 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- عمر بن خالد 60
- اورفه 60
- راس العین 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- شهر حلب 65
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «خان تومان» 71
- «سلمی» 71
- توضیح 72
- خان شیخون 72
- شهر حُما 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- معان 84
- تبوک 84
- عین زرقا 84
- مدینه منوّره 85
- مداین صالح 85
- بدر و حنین 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- رابُغ 89
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- شیخ محمود 109
- توضیح 109
- مدینه منوره 110
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- حدیبیه حشمتی 112
- زینبیّه 113
- شهر دمشق شام 113
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی ششم 122
- اردوی چهارم 122
- اردوی هفتم 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- فرقه عسکریه افریقا 123
- سلانیک و سرفیجه 123
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- اصناف 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل سیم المدین 134
- از موصل به عتبات 134
- منزل دویم بسمل 134
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- منزل نهم گوگ میدان 136
- توضیح 136
- باغژ 137
- منزل دهم تاتوان 139
- دریاچه وان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- توضیح 143
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- این قریه 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- به قشلاق مقوری 146
- برخملو 146
- منزل هفدهم شروک 146
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- توضیح 147
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- مایان: 148
- دیزَج خَلیل: 148
ص: 46
میخوابید، و بعد از نماز صبح به شکار میرفت، و روز مولود که میشد، گاو و گوسفند و شترِ زیاد، با ساز و آواز به آن خیابان آورده، قربان میکردند و از گوشتهای آنها انواع اطعمه طبخ، و به حضار قسمت مینمودند. و در شب مولود در قلعه، بعد از نماز خفتن، صوفیان سماع کرده، بعد هر یکی از صوفیان و غلامان، مشعلها و چراغها دست گرفته، در جلوی این پادشاه، تهلیل گویان به «خانقاه» میآمدند.
بعد از نماز صبح، این پادشاه بزرگ، در یک تخت عالی نشسته، اعیان و اشراف را در حضور خود جلب مینمود، جا به جا خوان (1) ها را گسترده، حضار را به انواع اطعمه، اطعام میکردند. وعاظ وعظ مینمودند، قاریها تلاوت قران میکردند. شعرا اشعار خودشان را در مجامع میسرودند، و این پادشاه نیز در نسبت مراتب، حضار را با «خلع (2)» و «انعامات (3)»، مسرور میفرمود.
این پادشاه در هیچ جنگی شکست نخورده، نصرت یافته است [وی] در روز هجدهم رمضان سال (630) وفات یافت، بنا به وصیت خود، [جنازه وی را] به «مکّه مکرّمه» میبردند، که وقوعاتی روی داد، نتوانستند ببرند. در جوار مشهد «جناب امیر» علیه السلام واقعه در «کوفه» دفن کردند. زوجه محترمه مشارٌالیه، که موسوم به «ربیعه خاتون» بود، در سال (640) وفات یافت، نعش مشارٌ الیها را در «شام»، در مدرسه بنا کرده خود او، که در صفح (4) «قاسیون» واقع است، دفن نمودند. (انتهی)
قوری درّه
منزل دهم «قوری درّه»، نام دیگر [آن] «کلک»، که هشت فرسخ است، و در کنار آب «زاب» واقع شده است، حدّ است ما بین خاک «بغداد» و «موصل»، ده بسیار کوچک است. شغل اهلش گذراندن مردم است همراه کَلَک از آب «زاب علیا»، و آب زاب، رودخانه عظیمی است، بی کَلَک نمیتوان عبور کرد.
1- سفرهها
2- به کسر خاء و فتح لام جمع خلعت و به معنی جامههای دوخته شدهای است که از طرف پادشاه به افرادهدیه میشده است.
3- به کسر همزه به معنی بخششها
4- کنار