سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 40

ص: 51

دست «بنو تغلب» از «بحرین» گریخته، و التجا (1) به جزیره نموده بود، «موصل» را ضبط و دولت «بنی عقیل» را تشکیل کرد.

در سال چهار صد و هشتاد و شش، «تنش» سلجوقی، جزیره را از دست اینها انتزاع، و حاکمش «ابراهیم بیگ» را قتل نمود. در پانصد و بیست و یک «عمادالدین زنگی»، ضبط نموده، دولت اتابکان را تأسیس نمود.

در سال ششصد و نوزده که «ناصرالدین محمود بن قاهر» وفات یافت، «بدر الدّین لؤلؤ» خود را مَلِک رحیم نامیده، بساط سلطنت را چید، زیرا استناد به «هلاکوخان» داشت.

در سال ششصد و پنجاه و نه، این طایفه هم منقرض شد [و] این مملکت به دست «مغول» افتاد، بعد از مغولان، یکی از شعبات «ایوبیّه» ضبط کردند، از آنها نیز «آق قیونلوها» و از آنها نیز «یاوز سلطان سلیم خان عثمانی»، در سفر «مصر» گرفته، ضمیمه «ممالک عثمانی» نمود، در سال سیصد و هفتاد و شش، این شهر شهیر، از زلزله خراب شد.

اما امروز این شهر، مرکز ولایت «موصل» و والی نشین، و «ارامنه» و «یهود» و «گبر»، بسیار کمتر است، در تحریر نفوس جدید، بیست [و] سه هزار نفس ثبت دفتر این شهر گردید. دو هزار نفس آن طایفه «نسطوری»، که شعبه‌ای از «کلدانیان» اند. و سی‌و هشت هزار «سنی شافعی» و دو هزار نیز «یزیدی» است. این شهر سیصد و هفتاد کیلومتر (2) از «بغداد» دور، و در شمال آن واقع است.

اطراف شهر محاط به یک دیوار ضخیم خندق‌دار، و دیوارهای خانه‌های اهالی، عموماً از سنگ یا از آجر پخته است، بیست و دو مسجد بسیار قشنگ دارد، که دو عدد آنها مسجد جامع خیلی عالی است. قلعه بسیار استواری است که در قدیم‌الزمان در جزیره واقعه در رودخانه ساخته‌اند. شیشه‌گری و مخمل‌بافی و قالی‌بافی و نمدمالی از صنایع قدیمه این شهر است. «سربازخانه» و «مطبعه» (3) و «مریضخانه» و «مکاتب

1- پناه
2- در متن کلومتر نوشته شده است.
3- چاپخانه