سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 41

ص: 52

صبیانیه» (1) و «رشیدیه» «2(2) » و «اعدادیه» (3) و «تلگرافخانه» را دارد.

اسعد پاشا

یکی از وزرای باوقع (4)، و معاریف «دولت عثمانی» است. این وزیر فرزند یگانه «مفتی آیاش»، که از مشاهیر دانشمندان روم و مؤلفین است بود. مردی بود سیاه چرده و آبله‌رو و سر بزرگ؛ کوتاه قد و نحیف‌الجثه (5)؛ فاضل و فقیه و عادل و ادیب و شاعر و عفیف و دولتخواه و وقور و دشمن اکراد و مایل به خونریزی، از این [رو] بود که او را ملقب به «قصّا پاشا» نموده بودند.

کراراً در ولایت «ارزنةالروم» و «دیار بکر» و «موصل» و «سیواس» و غیره حکومت کرده بود، مورّخین بر آنند که بیش از پانزده‌هزار نفس از مجرمین، به امر این وزیر کشته شده، و زیاد از بیست هزار نفس گرفتار نسق (6) او گشته‌اند.

مهمانی وزیر مشارالیه مانند «خلعت مرگ» معروف «عثمانیان» است. زیرا هر مقصّری را می‌خواست بکشد، می‌فرمود طعام به مقصّر می‌خورانیدند، بعد می‌کشت، عفو و امان نداشت، ولی صاحبان صدق و استقامت و علما و ادبا و شعرا و رعیت را دوست می‌داشت. مکافات مقصر و مجازات صاحبان خدمت را، آنی به تأخیر نیانداخته، به موقع اجرا می‌گذاشت، انعام‌های گزاف به نوکرهای صادق می‌داد.

در حفظ وقار و سکینت لازمه منصبِ وزارت، در مرتبه اصرار و افراط داشت، که در مجالس غیر رسمی هم، نه از حدّ خود تجاوز می‌کرد، و نه می‌گذاشت که احدی از حدّ تجاوز نماید.

1- دبستان‌
2- مدرسه راهنمایی‌
3- دبیرستان‌
4- قدر و منزلت‌
5- لاغر اندام‌
6- نظم و ترتیب دادن‌