- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- نیکجه 29
- قره تپّه 29
- دلی عباس 29
- کفری 30
- زرماتی 30
- توادق 30
- کرکوک 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- موصل 36
- توضیح 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- زاخو 49
- جزیرة العمر 49
- بدرخان بیک 50
- دیرته 50
- مسین 50
- ماردین 51
- توضیح 52
- منزل هجدهم 52
- شیخان 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- عمر بن خالد 60
- راس العین 60
- اورفه 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- شهر حلب 65
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- «سلمی» 71
- «خان تومان» 71
- معرّة النّعمان 71
- شهر حُما 72
- خان شیخون 72
- توضیح 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- تبوک 84
- معان 84
- عین زرقا 84
- حدیبیّه حشمتی 85
- مداین صالح 85
- بدر و حنین 85
- مدینه منوّره 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- شیخ محمود 109
- توضیح 109
- مدینه منوره 110
- حدیبیه حشمتی 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- شهر دمشق شام 113
- زینبیّه 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی چهارم 122
- اردوی ششم 122
- اردوی سیّم 122
- سلانیک و سرفیجه 123
- فرقه عسکریه افریقا 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- اردوی هفتم 123
- اصناف 124
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- از موصل به عتبات 134
- منزل دویم بسمل 134
- منزل سیم المدین 134
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- توضیح 136
- منزل نهم گوگ میدان 136
- باغژ 137
- دریاچه وان 139
- منزل دهم تاتوان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- توضیح 143
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- این قریه 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- منزل هفدهم شروک 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- توضیح 147
- دیزَج خَلیل: 148
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- مایان: 148
ص: 54
همقطاران تجاوز از حد خودتان نکنید، حفظ حرمت من برای شما واجب است، زیرا انتساب من به این درگاه، از شما قدیمتر است.
سلطان این جواب را که از او میشنود. (بلی واللَّه! بلی واللَّه) گویان وزیر خود را پذیرفته، مظهر انواع التفات میفرماید، و حکم میکند که صد و بیست هزار تومان قرض او را از خزانه خاصّه بپردازند.
این «اسعد پاشا» همان شخصی است که با «امیر نظام» مرحوم در «ارزنة الروم» مناقضت (1)ورزید، و باعث ایقاد (2) آتش همان فساد شد که تفصیل آن در تواریخ «ایران» و «عثمانی» مبسوط است، و خلاصه فقره مذکوره از این قرار است:
در ترجمه حال «حاجی نجیب پاشا» والی ولایت «بغداد»، اشارتی بگذشت که در سال هزار و دویست و پنجاه و هشت هجری، عساکر «بغداد»، به حکم «نجیب پاشا» «کربلای معلا» را قتل و نهب (3) کردند و در این موقع چون «اعلیحضرت شهریار غازی محمدشاه» در بستر بیمار بودند، امنای دولت علّیه، واقعه را مستور داشته، به عرض حضور مبارک نرسانیدند.
پس از آن که واقعه، معروض و مسموع چاکرانِ حضرت سپهر بسطت (4) معلّی گردید، رنجشی که از کار «محمّره» در خاطرِ مهر مظاهرِ اقدس بود، این غایله صد برابر آن افزود، و چون چندی بگذشت، سفرا و وزرای خارجه، به اصلاح ذات البین پرداختند، و مقرر شد از دول اربعه «روس»، «عثمانی» و «ایران» و «انگلیس»، چهار وکیل تعیین شود و وکلای مذکوره در مجلسی جمع شده، گفتگو نمایند؛ و به موجبات استرضای خاطرِ امنای «دولت علّیه ایران» پردازند، بنابراین به اشاره «حاجی میرزا آقاسی»، «میرزا
1- خلاف گویی کردن، ضدیت
2- شعله ور شدن
3- غارت
4- آسمان گستر، فلک فراخ