سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 44

ص: 55

جعفرخان مشیرالدوله» که از سفارت «اسلامبول» مراجعت کرده بود، در سال هزار [و] دویست و شصت، به این خدمت مأمور شد و قرار دادند به اتفاق وکلای دیگر، در «ارزنةالروم» توقف کنند، و در این امر خوضی (1) نمایند و قراری دهند.

چون «میرزا جعفرخان مشیر الدوله» از «طهران» به «تبریز» رسید، مریض شد و در بستر ناتوانی افتاد، «حاجی میرزا آقاسی»، «میرزا تقی‌خان فراهانی» وزیر نظام را، از تبریز به جای «مشیرالدوله» تعیین نمودند، و او نیز در نهایت جلال، و به قدر دویست نفر از معارف اهل نظام را، لوازم حرکت و سفر داده، با آنها به «ارزنةالروم» رفت و در عرض راه، بنا به تأکیدات و تبلیغات «اسعد پاشا»، سرحدّداران و نایبان حکومات بلاد واقعه، در عرض راه، از ایشان استقبال و پذیرایی کردند، و در «ارزنةالروم» در محله «مومچی» علیخانه «احمد آقای کرد شادللی» را، که در آن وقت یکی از خانه‌های معتبر این شهر بود، برای مشارالیه مهیا نمودند، و مقرر شد که هر روز، در خانه یکی از سفرای دول اربعه حاضر شده، گفتگو نمایند و حاصل مقالات خودشان را بنویسد، تا مسأله به انجام رسد و «انوری‌افندی» نیز از برای این کار از جانب دولت «عثمانی» وکیلِ مرخّص، (2) معین گردیده بود.

وکلای دول اربعه، سه سال تمام در این شهر مانده، در هیجده مجلس صورتی به این کار داده، موفق به عقد معاهده شدند. ولی صد حیف که این فقره در یک وضعی که باعث خشنودی دولتین منازعین باشد، انجام‌پذیر نشد، و باعث این هم بدسلوکی (3) و خودستایی و بدمعاملگی بستگان «امیرنظام» و رعیت ایرانیان مقیم در این شهر، با اهالی «ارزنةالروم»، که عموماً صاحب شدت شکیمه، (4) و نافهم و اغلب جاهل و از نتایج کار غافل هستند، بود.

چون حکومت، محض خاطر «امیرنظام» از حرکات غیر لایقه ایرانیان مسامحت (5) می‌نمود، الواط و اشرار از رعیت این دولت، که در «ارزنة الروم» به اسم کاسبی می‌بودند، به پشت گرمی سفیر، هر روز آشوبی برپا می‌کردند، هر کس شاکی از ایرانیان می‌شد، در

1- اندیشیدن‌
2- وکیل مختار، مخیّر، غیر مقیّد.
3- بد رفتاری‌
4- بسیاری کینه، سرکشی، کبر و غرور
5- سهل انگاری