سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 45

ص: 56

«حکومت عثمانی» مؤاخذه می‌گردید، اعیان و ارکان بنا به اصرار اهالی، مراجعت به «اسعد پاشا» والی ولایت کرده، رفع این بدکرداری را استدعا نمودند.

«اسعد پاشا» مخصوصاً به خانه امیر رفته، همین فقره را اظهار کرده بود، گویا «امیرنظام» اعتنا به گفتار «اسعد پاشا» نکرده، و محلی هم به او نگذاشته بود، که میانه این دو شخص بزرگ به هم خورد، اگرچه «انوری افندی» میانه‌گیری کرده، آشتی به آنها داده بود، ولی کبر و غرور هر این دو شخص بزرگ، مانع عقد مسالمت قلبی آنها آمد.

ایرانیان که جلوشان را خالی از موانع یافتند، بدسلوکی را زیاد کردند، حتی روزی یکی از بی‌سروپایان آذربایجانی، «امین افندی» نامی از علما را، در کوچه حمام «چیفته گوبک» تنها به دست آورده، بدون جهت شتم و ضرب کرده بود، مضروب به مجمع علما عارض شده، و چند نفر از آنها نیز پیش «اسعد پاشا»- که قلباً از امیر رنجیده، می‌خواست که وهنی به کار او برساند، شاکی شدند. به آن چند نفر علماء که رئیسشان «حاجی خلیل افندی» نامی بود، گفته که من نمی‌توانم جلو این اشرار ایرانیان را بگیرم اگر مردید، خودتان از عهده آنها برآیید!

یک ماه تمام از این مقدمه نگذشته بود که «درویش گُللی بابا» نامی، از اهالی محلّه‌ای که امیر مشارالیه منزل داشتند، پسر هشت ساله خود را، که زیر جامه‌اش پاره پاره گردیده و خون‌آلود بود، بر دوش کرده، در بازارها و در مجامعِ ناس، به مردم نشان داده و فریاد می‌نمود که «ای دلیران «ارز روم» بدانید و آگاه باشید، که این خائن‌ها مملکت ما را به قزلباش‌ها (1) فروخته‌اند، که پسر مرا آدم‌های «ایلچی»، به بهانه‌ای که دستش نانی بدهند، در منزلشان برده به همین حالت که می‌بینید آورده‌اند.

بازاریان که از رفتار ایرانیان به ستوه آمده بودند، این حادثه را بی‌این که تحقیق نمایند، سند و دستاویز قرار داده، هجوم به بازار سمساران (2)کرده، از شمشیر و قمه و کارد