سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 47

ص: 58

بودن اردو از منزل امیر بود، چه اردوی نظامی در موقع معروف، به «قواق» چادر زده بودند، و اردوگاه یک فرسخ و نیم دور از این نقطه است.

آنگاه که سرباز رسید، مردم پراکنده شده، روبه «کول باشی» که کاروان سراهای ایرانیان در آنجا است، به جهت تاراج متوجه شدند. «شکری پاشا» نیز امیر و بستگان ایشان را از منزلشان برداشته، به اردوی نظامی برد، و یک دسته قشون هم، از برای حفظ منزل سفیر قراول گذاشت.

و یک فوج را نیز به سرداری «اسلام بیگ» سرتیب، به «کول باشی» ارسال داشت.

همین فوج که به «کول باشی» رسید، شورشیان پراکنده شدند. همین فوج، قراولی شهر را در عهده گرفت، چون در همان روز این فقره را، «انوری افندی» و «اسعدپاشا» و سایرین به دولت‌های خودشان نوشتند، بنا به امر باب عالی، به سرداری هفت فوج و یک بطری توپ، و یک فوج سواره «بحری پاشای» امیر تومان، مأمور تنبیه اهالی «ارز روم» شده، از «خرپوت» که آن وقت مرکز اردوی چهارم بود، در ظرف هفت روز به «ارزنةالروم» آمد و در «قواق» اردو زد، و شبانه در تمامی معاقل (1) و دروازه‌ها قشون گذارده، دخول و خروج مردم را منع نموده، و به خیال این که مردم این شهر اظهار طغیان نموده، شروع به مقاتله می‌نمایند، «قونسول‌ها» و «وکلای دول اربعه»، و «عمله حکومت» و «خلفای ارامنه»، و «کاتولیک» و «اورتودوکس»، و «کشیش‌ها» و دخترانِ تَرْکِ دنیای رم را، به اردو دعوت کرد، اما اعیان و اشراف مملکت به خروج آنها مانع شده، گفتند که «بحری پاشا» شخصی است چرکس و کینه‌جو، و از فقره قرعه که ناحقی می‌کرد، او را قبول نکردیم از ما دلگیر [شد]، ما به شماها می‌گوییم، اول فرمان همایون که در حق اهالی این مملکت صادر شده به ما بدهد، می‌خواهیم هرچه حکم است، اطاعت داریم. بنابر این «بحری پاشا» صورت فرمان را فرستاده، مردم قبول نکرده، اصل فرمان را می‌خواستند.

چون موافق به اصل نبود و قبل از وقت، صورت فرمان از «اسلامبول» به