سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 63

ص: 74

خاصه آن سال که به نواب «مهد علیا»، عازم زیارت «عتبات عالیات» بود، «عثمان پاشای» مزبور، از جانب «علی پاشا» مهمان دار بوده، تفصیل احوال ایشان را ذکر می‌کرد. اظهار محبت و اخلاص به اهل بیت می‌کرد، محب بود، ولی مذهب معینی نداشت.

از «اورفه» الی «حلب» پنجاه فرسخ راه است، در تحت حکم «عثمان پاشا» است، از جانب والی «حلب»، مولودخانه حضرت «ابراهیم خلیل اللَّه» در آنجا است. عمارتی است تکیه مانند، در کمال صفا است، آب جاری دارد و یک نهر بسیار بزرگ، مشتمل به دویست ذرع، عرضاً بیست ذرع، در پهلوی مولودخانه جاری است. یک طرف آن نهر مسجد ساخته‌اند، و دو صحن برای مسجد قرار داده‌اند، به آن نهر نگاه می‌کند، (1) درخت‌های سبز در آن صحن‌ها دیدم، و طرف دیگر نهر چند خانه است در کمال صفا، جایی است می‌توان چند ساعت روز را زیست کرد، و یک بازارچه دارد. «اورفه» بسیار قشنگ است، قریب دویست در دکان است، که دو طرفش طاق بلند دارد، همه‌اش از سنگ. ستون‌های سنگی دارد، سقف بلند دارد و درهای بزرگ از آهن در آن هوای گرم، «اورفه» نهایت خنکی را داشت.

توضیح‌

قدما این شهر را موسوم به «رافیا» کرده بودند، در تواریخ اسلام اسمش «رها» است، در کتب تواریخ فرنگ «زریسو» ضبط است، در این شهر، جامع بزرگ بسیار قشنگی است موسوم به (اولی جامع)، یعنی جامع بزرگ، و قلعه خرابی دارد، معروف به «سرایه (2) نمرود»، مسکن چهل هزار نفس است.

مغاره‌ای (3) است در زیر قلعه، معروف به مسقطالرأس «حضرت ابراهیم خلیل اللَّه علیه السلام» و در همین مغاره، صندوق سبزی است، می‌گویند که گهواره آن حضرت است، و محله‌ای که در اتصال این مغاره است، موسوم به «کوثا» است.

1- مشرف به آن دو نهر
2- سرای نمرود
3- غار