- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- قره تپّه 29
- نیکجه 29
- دلی عباس 29
- کفری 30
- کرکوک 30
- توادق 30
- زرماتی 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- موصل 36
- توضیح 36
- تواریخ راجعه به موصل 39
- توضیح 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- زاخو 49
- جزیرة العمر 49
- مسین 50
- بدرخان بیک 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- منزل هجدهم 52
- شیخان 52
- توضیح 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- توضیح 59
- خرپوت 59
- راس العین 60
- عمر بن خالد 60
- اورفه 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- توضیح 65
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- شهر حلب 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «سلمی» 71
- «خان تومان» 71
- شهر حُما 72
- توضیح 72
- خان شیخون 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- عین زرقا 84
- معان 84
- تبوک 84
- مدینه منوّره 85
- بدر و حنین 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- مداین صالح 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- توضیح 109
- شیخ محمود 109
- مدینه منوره 110
- حدیبیه حشمتی 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- شهر دمشق شام 113
- زینبیّه 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی اول 121
- اردوی دوّم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی پنجم 122
- اردوی چهارم 122
- اردوی ششم 122
- فرقه عسکریه افریقا 123
- اردوی هفتم 123
- سلانیک و سرفیجه 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- اصناف 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل سیم المدین 134
- از موصل به عتبات 134
- منزل دویم بسمل 134
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- توضیح 136
- منزل نهم گوگ میدان 136
- باغژ 137
- دریاچه وان 139
- منزل دهم تاتوان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- این قریه 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هفدهم شروک 146
- توضیح 147
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- دیزَج خَلیل: 148
- مایان: 148
ص: 76
منزل بیست و سیم بیرهجک
قصبهای است، هجده فرسخی «اورفه»، از توابع «اورفه» است، قریب هزار خانه رعیت دارد. قلعه سنگی و رودخانه کوچکی دارد، که داخل «فرات» میشود، در اینجا «فرات» را با کشتی عبور میکنند، ما هم با کشتی عبور کردیم، اسب حیوان بارگیر را، میان کشتی عبور میدهد. «احمد افندی» نام مُسلِم داشت، از رعیت روس بوده، مسلمان شده است [او را] حاکم کردهاند.
توضیح
این شهر را «بئرة الفرات» نیز میگویند، مرکز قضای «بیرهجک»، تابع لوای «اورفه» من توابع لوای «حلب» [میباشد.] در بالای تپهای واقع در ساحل شرق شمالی رود فرات، قلعه متین و معتبری دارد، درّه معموری دارد معروف به «وادیالزیتون»، انواع اشجار مثمره و غیر مثمره، (1) و بساتین این دره را نمونه بهشت ساخته است.
منزل بیست و چهارم قولپلر «2»
منزل بیست و چهارم قولپلر (2)
بیست [و] چهار فرسخی است، ولی ما بین «بیرجک» و «قولپلر»، بسیار آبادی است.
در هر نیم فرسخی [یا] یک فرسخی، دهاتِ آباد است، روی هم رفته یک ده است، دوازده فرسخی «حلب» قریب صدخانوار (3) میشود، جمیعاً «اهل حق» هستند، آشکار حرکت میکنند، نهایت محبت و مهربانی به اهل عجم میکنند دائماً.
شهر حلب
منزل بیست و پنجم شهر حلب شش فرسخ [است.] انصاف این است [که] شهر
1- میوه دهنده و بدون میوه
2- در نقشه «آقچاقوپونلو» نوشته شده است.
3- اصل: خانهوار