سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 67

ص: 78

جمع کرده‌اند، فرش ساخته‌اند؛ و بسیار هم گران تمام می‌شود. ذرع اندر ذرع سنگ کاری فرش را برآورد کرده‌اند، ذرعی بیست تومان الی ده تومان به تفاوت تمام می‌شود.

عیبی که دارد، چنان شهر معظمی به قدر کفایت آب کم دارد، و بازارهایش تفصیل غریب دارد، به‌قدر یک شهر بزرگ متعارفی، بازار و کاروان سرا دارد، نه این است، یک چارسوق بلند دارد، از سر شهر الی آخر شهر چنان است، بازارها را در وسط معموره، چنان قرار داده‌اند که بازار است‌مثل کوچه‌های شهر بزرگ، چنان که از هم‌دیگر کوچه‌ها راه دارد. این کوچه به آن کوچه، تو در تو، و طرح خاص بازارها به آن نوع است، نهایت صفا را دارد.

مسجدهای بسیار بزرگ، همه از سنگ دارد، خاصه مسجد «حضرت زکریّا»، که مسجدی است همه از سنگ. در [و] دیوار [و] فرش، صحن مسجد، از سنگ تراش الوان [است.] البته سیصد هزار تومان مخارج شده، عمارات عجیب دارد و قبر «حضرت زکریّا»، در دیوار مشرقی آن مسجد است، که زیارت گاه همه طوایف است. محل همان درخت که حضرت را به آن بسته‌اند و منشار (1) به فرق مبارکش گذاشته‌اند، علامت آن درخت، یک ستونِ سنگ بسیار عظیم نشانده‌اند، حمام‌های خوب دارد، بسیار باصفا، ولی به طور «روم»، داخل خزانه نمی‌شوند، خلوت‌های متعدد دارد، و زن‌هایش جمیعاً بی روبنده راه می‌روند، کلًا صورت باز دارند، ابداً صورت خودشان را نمی‌پوشند، جمیعاً سفیدپوست هستند و همگی چادرسفید سر می‌کنند، صورتشان با چادر چندان فرق ندارد، آدم مقبول بسیار هم می‌رسد، و کلًّا بی‌عصمت (2) هستند، به ابرام (3) به حضرات حاج اظهار میل می‌کردند.

در وسط شهر یک تلّ بزرگ است، که در عین وسط شهر است، قلعه [ای] از سنگ بالای آن تل کشیده‌اند بسیار مضبوط، و یک راه معینی دارد مثل تخت، پل طور است که پل سنگی دارد، و خندق گردی برای آن قلعه قرار داده‌اند، اگرچه حالا چندان قلعه مزبور

1- ارّه‌
2- بی حیا
3- زور و اصرار