- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- مقدّمه مؤلّف 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- نیکجه 29
- قره تپّه 29
- دلی عباس 29
- کفری 30
- کرکوک 30
- توادق 30
- زرماتی 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- توضیح 36
- موصل 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- زاخو 49
- جزیرة العمر 49
- بدرخان بیک 50
- مسین 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- توضیح 52
- شیخان 52
- منزل هجدهم 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- عمر بن خالد 60
- راس العین 60
- اورفه 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- شهر حلب 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «خان تومان» 71
- «سلمی» 71
- خان شیخون 72
- توضیح 72
- شهر حُما 72
- شهر حُمْص 73
- توضیح 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- معان 84
- تبوک 84
- عین زرقا 84
- مدینه منوّره 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- بدر و حنین 85
- مداین صالح 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- شیخ محمود 109
- توضیح 109
- مدینه منوره 110
- حدیبیه حشمتی 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- شهر دمشق شام 113
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- زینبیّه 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- اردوی اول 121
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی چهارم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی ششم 122
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- سلانیک و سرفیجه 123
- فرقه عسکریه افریقا 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- اردوی هفتم 123
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- اصناف 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل یازدهم 133
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل سیم المدین 134
- از موصل به عتبات 134
- منزل دویم بسمل 134
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل پنجم اویس قرن 135
- توضیح 136
- منزل نهم گوگ میدان 136
- باغژ 137
- دریاچه وان 139
- منزل دهم تاتوان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- توضیح 143
- این قریه 144
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هفدهم شروک 146
- توضیح 147
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- دیزَج خَلیل: 148
- مایان: 148
ص: 80
و صوامع (1) و حمّامات و تکایا و زوایا (2) بسیار دارد. در «تورات یهود»، اسم این شهر «پَرَه» است و «تدمر» جدید نیز میگویند.
کاتب چلبی میگوید:
«حلب» شهری است شهیر و قدیم، و پایتخت «ولایت فرات»، قلعهای در بالای کوه کوچکی دارد بسیار مرتفع، و رصین (3) و ناظر به شهر، بنای این قلعه در سال (690) تمام [شد.] باغات و بساتین «حلب»، نسبت به شهر کمتر است. نهر «قویق»، حلب را اسقا (4) مینماید، خانههای «حلب» عالی، بسیار قشنگ است و اطراف شهر محاط به یک سور (5) سنگی است، و در دور قلعه، خندق عمیقی دارد.
در وسط شهر آب انباری است که در ظرف یک سال، آب آن به اهالی شهر کفایت دارد، در مقامی است منسوب به «حضرت ابراهیم» که زیارتگاه هر ملت است، و همچنین در مقامی است منسوب به حضرت «خضر»، و زراعت «حلب» را کاملًا با آب باران مشروب میسازند. هر زمین برکهای دارد، گندم و جو و پنبه و کنجد و هندوانه و خربزه و غیره کاشته میشود، در باغاتش نیز انگور و پسته و سیب و قیسی و انجیر حاصل میشود.
مدارس و مساجد معمور بسیار است، از آثار عتیقه، سنگی است مانند سریر و میانش قدری منقور (6)، آنچه معلوم است قبر یکی از حکم داران سلطنت کیان «سلوسید» است. اما امروز «حلب» خیلی معمور، و عبارت از هفتاد و چهار محله است.
1- جمع صومعه به معنی دیر
2- جمع زاویه و مجازاً به خانقاه گفته میشود.
3- محکم
4- سیراب و مشروب
5- قلعه
6- کنده کاری شده