سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 75

ص: 86

اینجا است. و دولاب (1) آبی است، کَهَنَه می‌گویند. «حبیب نجار» ساخته است.

در سال (1248) قشون «محمد علی پاشا» و در سال (1256) لشکر «انگلیس» این شهر را استیلا نمود. اما تخلیه کرده، باز به دولت عثمانی دادند، اهالی «حمص» بسیار خوشگل و بسیار احمق‌اند، در مسجد قلعه، مصحفی (2) است منسوب به «عثمان»، که هر وقت آن را از مسجد بیرون بیاورند، باران باریده، طوفان می‌شود. (انتهی)

ایکی قپولی‌

منزل سی و یکم «ایکی قپولی»، که اسم واقع آن «حسّیّه» باشد، دهی است بسیار محقر، نه فرسخ است، کاروان سرا و قلعه معتبری دارد، در قدیم‌الایام در این جا ساخلو (3)بود، که ابنای سبیل را تا به «قرالر» می‌بردند. اما اکنون احتیاج به وجود آنها نیست، دو دروازه به مناسبت اسم «یرکتش ایکی قپولی» شده، آبش منحصر است به آب باران. برکه بسیار بزرگ از آهک و سنگ ساخته‌اند، اگر پر بشود یک کرور جمعیت را آب می‌دهد، نیم ذرع بیشتر آب نداشت، قریب پنج هزار نفس از آن آب، از انسان و حیوان مصرف کردند و هیچ تفاوت نکرد. آهوی بسیار در صحرای آن ده مزبور است.

«چشمه امام زین العابدین علیه السلام»

منزل سی و دویم «چشمه امام زین العابدین علیه السلام»، که اسم واقعش «نه بیک» باشد، ده [ی] است بسیار معتبر، قریب پانصد خانوار در او هست، در دامنه تپه واقع شده است، مشرف است به صحرا و باغات. روایت می‌کنند که «حضرت امام زین العابدین علیه السلام» را، با اسرای کربلا از آن ده عبور می‌دادند، آب بسیار کمی داشت، حضرت امر فرمود یک چشمه از جانب خدا در آن مکان جاری شد، قدر آبش قریب یک سنگ، و چنان آب

1- چرخ چوبی با دول و ریسمان که با آن آب از چاه بکشند.
2- قرآن‌
3- پادگان