سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 77

ص: 88

هم، از جانب دولت در «شام» مقیم است، که سرعسکر «اردوی عربستان»، که عبارت از سی [و] پنج هزار از نظام پیاده و سواره توپخانه، در تحت اختیار سرعسگر است، احترام و رتبه او از «پاشای والی شام» بیشتر است.

«حضرات حاج عجم»، در سر عسکری «نامق پاشا»، [در] شهر شوال سنه 1263، وارد «شام» شدند [و] به خانه‌های شهر منزل گرفتند؛ «والده شاهنشاه» با سرکار «آصف‌الدوله نور محمدخان سردار»، با متعلقات خودشان- کنار شهر چمن است که نهر آب جاری است، [به] زبان ترکی اسم آن چمن را «گوگ میدان» می‌گویند- چادر سراپرده زدند، ستر کبری «مهد علیا» والده شاهنشاه عالم پناه، یک شب «پاشاها» را مهمانی کرد، بسیار سنگین و خوب، به طور ایرانی، «پاشای والی»، والی شام هم یک شب سرکار «آصف الدوله»، سردار «نورمحمد خان» را مهمان طلبید، یک شب هم «مشیر پاشا» بسیار احترام نمودند، پانزده روز همه حاج در «شام» توقف نمودند، جمیع تدارک سفر «مکه» خودشان را دیدند و قرار کرایه‌شان را دادند، کرایه تخت روان (1) که خرج مسلّمی باشد، که عبارت از این که مواجب عکّام، تخت روان‌چی ندهد و خوراک ندهد.

نظر به این که هر تختی را، سه نفر تخت روان‌چی هست، و یک نفر مشعل چی و یک نفر شترخالی محض بار، و یک باب چادر قلندری، که حمله‌دار همه را مکلف است بردارد به مبلغ یک صد تومان الی ورود «مکّه معظّمه»، بلکه گردش کوه «عرفات و منا» و مراجعت از «مکه» کرایه جداگانه دارد، و همچنان کرایه کجاوه، چهل و پنج تومان است، دو نفر سوار می‌شود، آن هم یک شترخالی دارد، نیم باب چادر، ولی دوازده تومان مواجب عکّام دارد، شش تومان خرج خوراک عکام، که دایم افسار شتر در دست عکام است، و شش جا الی ورود «مدینه»، پولِ اطراق (2) می‌گیرند، عکام [و] مشعل چی، پول اطراق به نوع انعام است؛ لیکن اگر شخص ندهد او خواهد گرفت، و در این شش مرتبه