سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 79

ص: 90

خانه‌های قوم «ثمود» که گرفتار غضب الهی گشته، در یک صیحه «جبرائیل» هلاک شدند، در این‌جا دیده می‌شود. خانه‌های این قوم، عبارت از یک پاره سنگ و مغاره (1) مانند، ولی خیلی باصنعتی است، آثار منقوره «عمالقه» به روی سنگ‌ها بسیار است، و این خانه که بعضی عبارت از چند اطاق تو در تو است، ارتفاعشان به قدر یک ذرع و نیم، و سطحشان جای یک دست رختخواب دو نفری می‌باشد، مغاره بزرگی است مربع الزوایا، که محرابی از برای آن کنده‌اند، می‌گویند مسجد «حضرت صالح» است، چون واقعه «ناقه صالح» در اینجا به وقوع آمده، بین العرب شایع است که صدای کرّه شتر می‌آید، و شترها که این صدا را می‌شنوند به زمین نشسته راه نمی‌روند، از آن است که در «تنگه حجر»، هلهله شتربانان، طنین‌انداز کوه [و] بیابان می‌شود، ولی این قول گویا از اساطیر است، چون این تنگه سخت و سنگلاخی است، محض تزیید جرأت شترها، این بازی را در می‌آورند، و گذشته از این «امیر حاج» حکم می‌کند، توپ می‌اندازند و شلیک می‌کنند ....

خلاصه از آن که «حضرت فخری مأب صلی الله علیه و آله»، شرب آب‌های «حجر» را منع فرموده، احدی غیر از اعراب مسکونه «حجر»، آن آب‌ها را نمی‌خورد، و جهتش این است که اگر از غربا بخورد، دل پیچ شده مدتی معذّب می‌شود. انتهی‌

حرکت حاجیان از شام‌

روز یازدهم شهر شوّال المکرّم، حکم است که باید حاج از شهر «شام» حرکت نمایند، چرا که قانون دارند، آن روز معین حرکت می‌شود از «شام»، که اوتراق و حرکت منازل، در روز معین وارد «مدینه طیّبه» و «مکّه معظّمه» [شده] تخلف نرساند، خود «امیر حاج رومی» و «صرّه امینی» و «کیلار امینی»، روز پانزدهم شوال، حتماً باید از «شام» بیرون روند، هرگاه حضرات حاج، یک دو روز تخلف نماید، باید روز هفدهم شهر مزبور، احدی از حاج در «شام» محال است که بتواند دقیقه‌ای توقف نماید، و «والی شام» او را به محصّل (2) و افتضاح بیرون خواهد نمود، مگر اشخاصی که نوکر و یتیم و پرستار مال