سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 80

ص: 91

هستند خواهند ماند، و کسانی که به حج باید بروند، از روز مزبور تجاوز نمی‌توانند بکنند.

امیر حاج دولت روم‌

شرح بیرون رفتن «امیر حاج دولت روم»، و «صرّه امینی» و «کیلار امینی»، و بیان شغل و منصب ایشان در این سفر خیریت اثر، از این قرار است:

اولًا معنی امیر حاج این است که هر سالی در وقت رفتن «مکّه»، از جانب «دولت روم»، یک نفر پاشای عاقلِ دانای جهان دیده، مأمور می‌شود، شأن آن «پاشای امیر حاج»، مثل «والی خراسان و فارس»، باید چنان شخصی باشد و پیش از ورود حاج، امیر حاج از «اسلامبول» یا از ممالک دیگر که امیر می‌شود، وارد شهر «شام» می‌گردد و جمیع اختیار همه «حاج رومی» و «ایرانی» و «هندی» و «عرب» و «عجم» با اوست.

و در هر ملک از عرض راه که عبور می‌کنند، حکم می‌توانند نمایند. حتی عزل و نصب حکام ولایت که در سر راه هستند.

و مختار کل «صرّه امینی»، به این معنی است که به اصطلاح ایران خزانه دار باشد، و آدم امین را منصب «صرّه امینی» می‌دهند، یعنی مخصوص «خزانه‌دار مکه» است، ولی تحت حکم امیر حاج است، قریب بیست هزار تومان تحویل «صرّه امینی» می‌شود، که در عرض راه صرف شود، و موقع مصارف آن وجه، در مقامش عرض خواهد شد، «صرّه امینی» از شهر «اسلامبول» مأمور می‌شود، و «کیلار امینی» باید از شهر «شام» و از بزرگان اهل آن مملکت مأمور می‌گردد، چرا که هم زبان عربی بداند، و هم مکرّر راه «مکّه» را دیده باشد. و شغل «کیلار امینی» این است که در حقیقت، سورساتچی عسکر است، و هم بلدباشی راه است، این سه نفر رئیس حاج هستند، باید در روز پانزدهم شوال از «شام» بیرون روند، به این تفصیل:

اولا، روز بیستم شهر مزبور، هشت عدد شمع کافوری، که وزن هر عدد پنجاه من تبریز است، [که] میان جعبه‌ای، مثل تابوت نعش است، هر دو شمع بار یک نفر شتر پر قوّت است، از «اسلامبول» می‌آورند همراه امیر حاج، چهار عدد آن شمع نذر «مدینه