سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 89

ص: 100

رابُغ‌

دو منزل [و] بیست [و] چهار ساعت است، قصبه معتبری است، در کنار «دریای محیط» اتفاق افتاده است، قلعه‌ای دارد، چند ارّاده توپ دارد، مال دولت است، به اصطلاح خودشان اسکله است، یعنی بندر است، از «رابغ» کسی سوار کشتی شود همه جای دنیا می‌تواند برود، چنانچه از «مصر» و «اسلامبول» و دولت «هندوستان» و «بندر بوشهر فارس» بیرون می‌آید، ماهیِ حلوا و اقسام ماهی‌ها، در منزل «رابغ» دیده شد، از دریا صید می‌شد، بسیار خوب بودند، زیاد مدح داشت.

در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج‌

حجاج راه «شام» مجبورند که تا در دهه نخستین ماه شوال، در «شام» جمع شوند، در پانزدهم ماه مذکور، «امیر حاج»، به جلال و احتشام بقیّة الحاج، و از آنجا به «کسوه» و از کسوه به «خان ذوالنون» (1) می‌رود، در اینجا به حجاج «آش اوماج» می‌دهند. وقف «ابن الحصنی» است، در قدیم‌الایام در اینجا از حاج باج می‌گرفتند، حالا موقوف است، از اینجا به «صنمین» (2) که قریه [ای] است پر آب، و محصول خیز، و نی‌زاری دارد که زالو صید می‌کنند، و قریه مذکوره، ملک اولاد «قواس‌اوغلی» ترکمان است. انواع طیور صید و فروخته می‌شود، بعد به «تلّ‌فرعون» و از آنجا «غباغب» که «سلطان سلیم اول عثمانی»، قلعه‌ای در آن جا ساخته، و ساخلو از اولاد «قواس‌اوغلی» در آنجا گذاشته است، برکه آب را از برای حاج نگاه بدارند، گذران این خانواده، عُشر محصول دهاتی است که در میان «خان ذوالنون» و «صنمین» واقع است. فیمابین «صنمین» و «مزیرب»، «آب دیله» را عبور می‌نمایند و به «مزیرب» می‌روند، حجاج نیز دسته دسته از عقب امیر حاج رفته، در «مزیرب» جمع می‌شدند.

«مزیرب» چشمه‌ای است واقعه در لواء «حوران»، «سلطان سلیمان قانونی» در این جا قلعه‌ای ساخته و ساخلو گذارده است، حالا اولاد آنها در آن قلعه مسکون‌اند.