سفرنامه حاج علیخان اعتماد السلطنه صفحه 91

ص: 102

رفته از رود «لجون» که پل معتبری دارد، آب می‌آورند. از آنجا به «حسا» که منزلگاه با آبی است رفته، رو به شرق شمال کرده، در «کرک» منزل می‌نمایند، در این منزل از «شوبک»، از برای حجاج مایحتاج آورده، می‌فروشند.

این «شوبک» جایی است با صفا، در میان درّه چمن‌زاری واقع، آب فراوان و گوارائی دارد، کاروان سرا و قلعه و پل استواری و باغاتی دارد، از آنجا به «ظهر عُنَیزه» می‌روند، از این منزل باغات و قلعه «شوبک» دیده می‌شود، اما از «کرک» تا به «ظهر عُنَیزه»، راه خیلی بد و کج و معوج است، از آنجا نیز به «معان» رسیده اوتراق نمی‌کنند.

از «شام» تا «معان» هفتاد و دو فرسخ یعنی ده منزل است.

معان‌

این «معان» قصبه کوچکی است، در قدیم الّایام «بنی امیّه» ساکن بودند، «عباسیان» خراب و قتل عام کردند، محض رفاه حجاج، «سلطان سلیمان قانونی» فرمود قلعه‌ای ساختند، و آبی پیدا کرده جاری نمودند، اما گوارا نیست، و از اطراف بعض خانه‌ها [خانواده‌ها] را آورده، در این جا مسکن دادند.

از معان به «ظهرالعقبه» که «عبّادان» هم می‌گویند، و مَثَل (لیس وراء عبّادان قریه) منسوب به اینجا است، و از این جا به «طبیلیات» که نخلستان دارد می‌روند، از طبیلیات به «ذات حج» (1) که «حجر» هم می‌گویند، نخلستانی دارد، اما بیابانی است، «سلطان سلیمان قانونی» قلعه ساخته، و آبش را جاری نموده است، به واسطه همین آب، اهالی قلعه زراعت می‌کنند.

از آنجا به «قاع البسیط» معروف به «عراید» که جایی است شن‌زار و تپه دارد، که عرب «اکاشر» می‌نامند و از آنجا به «تبوک» می‌روند، از آنجا به «معابر القلندریّه»، تپه کوچک و جای بی آبی است، و از آنجا به «اخَیْضر» (2) که تنگه‌ای است، گاهی