- پیشگفتار 1
- ماجرای قتل امیر کبیر 12
- ویژگیهای این سفرنامه 19
- مقدّمه مؤلّف 20
- سفرنامه میرزا علی خان اعتماد السلطنة 20
- حرکت از بغداد 24
- درگیری در دلی عباس 26
- حاجی نجیب پاشا 28
- نیکجه 29
- دلی عباس 29
- قره تپّه 29
- توادق 30
- کفری 30
- کرکوک 30
- زرماتی 30
- آلتون کوپری 31
- اربیل 32
- حکمران با همت 33
- قوری درّه 35
- توضیح 36
- موصل 36
- توضیح 39
- تواریخ راجعه به موصل 39
- اسعد پاشا 41
- دلیب 48
- توضیح 49
- زاخو 49
- جزیرة العمر 49
- مسین 50
- بدرخان بیک 50
- دیرته 50
- ماردین 51
- منزل هجدهم 52
- شیخان 52
- توضیح 52
- دیار بکر 54
- احوال ملوک دیار بکر 56
- والی دیار بکر 57
- سیورک 58
- خیرالدین پاشا 58
- خرپوت 59
- توضیح 59
- اورفه 60
- راس العین 60
- عمر بن خالد 60
- ویژگیهای اورفه 61
- توضیح 62
- توضیح 63
- شهر حلب 65
- منزل بیست و چهارم قولپلر «2» 65
- منزل بیست و سیم بیرهجک 65
- توضیح 65
- حَلَب الشّهباء 68
- مصطفی مظهر پاشا 70
- معرّة النّعمان 71
- «سلمی» 71
- «خان تومان» 71
- توضیح 72
- خان شیخون 72
- شهر حُما 72
- توضیح 73
- شهر حُمْص 73
- توضیح 74
- «چشمه امام زین العابدین علیه السلام» 75
- ایکی قپولی 75
- شهر شام 76
- قطیفه 76
- مداین صالح 78
- نامق پاشا 78
- حرکت حاجیان از شام 79
- امیر حاج دولت روم 80
- مُزیرب 82
- مُعان 83
- تبوک 84
- معان 84
- عین زرقا 84
- مدینه منوّره 85
- مداین صالح 85
- حدیبیّه حشمتی 85
- بدر و حنین 85
- توضیح 86
- اهالی بدر و حنین 86
- مسجد شجره 87
- جُدیده 88
- در بیان منازل شام الی مکّه معظّمه و احوال و عادات امرای حاج 89
- رابُغ 89
- عین زرقاء 90
- معان 91
- مکّه معظّمه 94
- کعبةاللَّه العُلیا 96
- گفتگو در مسجد الحرام 98
- احرام حج تمتع 101
- توضیح 103
- توضیح 104
- توضیح 104
- مکّه مکرّمه 106
- شریف مکه 108
- شیخ محمود 109
- توضیح 109
- مدینه منوره 110
- مقبره حمزه سید الشهداء علیه السلام 112
- حدیبیه حشمتی 112
- مرقد مطهر پیغمبر خدا صلی الله علیه و آله 112
- زینبیّه 113
- شهر دمشق شام 113
- «حضرت سکینه خاتون علیها السلام» 113
- تاریخ مختصر راجع به شامات 116
- وضع ترتیب لشکر عثمانی 121
- اردوی اول 121
- اردوی پنجم 122
- اردوی دوّم 122
- اردوی سیّم 122
- اردوی ششم 122
- اردوی چهارم 122
- سلانیک و سرفیجه 123
- فرقه عسکریه افریقا 123
- توپچیهای قلاع ساحلیّه و جزایر 123
- فرقه عسکریه کرید 123
- اردوی هفتم 123
- اصناف 124
- مجموع قوای حربیّه دولت «علیّه عثمانی»، 124
- حرکت از شام 125
- استطراد 126
- ابراهیم پاشای مصری 127
- تحصّن وهابیان 128
- منزل اول اخضرین 129
- منزل پنجم آسمان 130
- منزل سیم سراز 130
- منزل دویم بیکلر بیکی 130
- منزل چهارم بیره جک 130
- منزل ششم هاونگ، 131
- منزل هشتم سیورک 131
- منزل هفتم قره چوران 131
- منزل دهم دیاربکر 132
- منزل نهم قراباغچه 132
- منزل دوازدهم قُرطی 133
- منزل یازدهم 133
- منزل دویم بسمل 134
- از موصل به عتبات 134
- منزل سیم المدین 134
- منزل پنجم اویس قرن 135
- منزل چهارم کان بشیری 135
- منزل هفتم بتلیس 135
- [منزل هشتم] دلیکلی طاش 135
- توضیح 135
- منزل ششم خان 135
- توضیح 136
- منزل نهم گوگ میدان 136
- باغژ 137
- منزل دهم تاتوان 139
- دریاچه وان 139
- منزل یازدهم اخلاط 140
- توضیح 141
- منزل دوازدهم ارین 142
- توضیح 143
- منزل سیزدهم عادی جواز 143
- منزل چهاردهم ارجیش 143
- توضیح 143
- این قریه 144
- منزل پانزدهم بیسگری 144
- درّه محمودی 145
- منزل شانزدهم محمودی 145
- برخملو 146
- به قشلاق مقوری 146
- منزل هفدهم شروک 146
- توضیح 147
- منزل هجدهم شهر خوی 147
- مایان: 148
- منزل بیستم شهر تبریز 148
- منزل نوزدهم المَاسرای: 148
- دیزَج خَلیل: 148
ص: 107
روی خرندها میروند تا به وسط مسجد برسند، که «بیت اللَّه» در او است، اطراف «بیت اللَّه» یعنی بیست ذرع به دیوار «بیت اللَّه» مانده، ستونهای چوبی دارد، به قسمی مدور نصب کردهاند، و قندیلهای چراغی آویزان است مابین مدوّرها، و بیست ذرع است، که با سنگ مرمر فرش است که موقع «طواف» است، خود بیت مربع طولانی است، بیست ذرع در سی ذرع، از سنگ ساخته شده، قریب یازده ذرع ارتفاع خانه است.
کعبةاللَّه العُلیا
«جناب امیر علیه السلام» فرمودند که:
کعبه چهل سال قبل از خلقت زمین و آسمان خلقت یافت، و مانند یک حباب سفید درجای حالیهخود، بررویآب میدرخشید، بعد زمینها در تحت آن بسط و حفظ گردید.
دفعه اولی «ملائکه»، و در دفعه ثانیه «حضرت ابوالبشر»، و در دفعه ثالثه «حضرت شیث» بنا فرموده، تا به طوفان اولاد و احفاد آن بزرگوار تعمیر و حفظ کردند.
دفعه رابعه، یعنی در سال دو هزار و پانصد و هشت قبل از هجرت، «ابراهیم علیه السلام» از روی طرحی که حضرت «جبرائیل» ریخته بود بنا نمود.
دفعه خامسه، «عملاق» رئیس قوم «عمالقه» تجدید نمود.
دفعه سادسه، «حرث بن مضاض» از طایفه «جراهمه» بنا کرد.
دفعه سابعه، «قصی بن کلاب بن مرّه» تعمیر کرد.
در دفعه ثامنه، قبیله قریش تعمیر کردند، این تجدید دو هزار و چهار صد و هشتاد و نه سال، بعد از بنای «حضرتابراهیم» واقع [گردید.]، آن وقت «حضرت فخری مآب صلی الله علیه و آله» سی و پنج سال داشت.
در دفعه تاسعه، در سال (64) هجری «عبداللَّه بن زبیر» بنا نمود و وسعت داد.
در دفعه عاشره، «حجاج بن یوسف ثقفی» خراب کرده، در سال (74) به امر «عبدالملک بن مروان» ساخت، و زمینِ علاوه «ابن زبیر» را در این تجدید خارج نمود.
درسال (1040) «سلطانمرادرابع» بنانمودند. اکنون این بنا باقی و مطابق شکل صفحه بعد است.
وضع حالیه بنای این بنیان رصیص الارکان (1)، مستطیل غیر منظم است، طول دیوار
1- پایههای از سرب ریخته شده، قوی ریشه و محکم و استوار.