حج از دیدگاه قرآن و حدیث (تفسیر موضوعی المیزان) صفحه 22

و اينكه خداي‌تعالي مكان بيت را براي ابراهيم عليه‌السلام تَبْوِئَة قرار داد معنايش اين است كه آن را مرجع براي عبادت قرار داد، تا عبادت‌كنندگان آنجا را خانه عبادت خود قرار دهند. و اين كه خانه را هم به خود نسبت داد و فرمود: «وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ - پاك كن خانه‌ام را،» اشاره به همين قرارداد دارد. و بدون ترديد اين قرارداد عبارت بوده از وحي به ابـراهيم كه تـو اين مـكان را مـكان و مرجع براي عبادتم بكن!

(42) حج

پس معناي «بَـوَّأْنـا لاِِبْراهـيـمَ مَكانَ الْبَيْتِ،» اين است كه: ما وحي كرديم به ابراهيم كه براي عبادتم قصد اين مكان كن و به عبارتي ديگر مرا در اين مكان عبادت كن. مقصود از جمله «اَنْ لا تُشْرِكْ بي شَيْئا،» البته در خصوص اين سياق، نهي از شرك به طور مطلق نيست، هرچند شرك به طور مطلق مورد نهي است، ولي مقصود نهي از خصوص شرك در عبادت است، چون كسي كه به زيارت كعبه مي‌رود مقصودش عبادت است. و به عبارتي روشن‌تر: نهي از شرك در اعمال حج، از قبيل تلبيه براي بــــت‌هــــا اهـــــلال بـــــراي آنهــا و امثـــال آن اســت.

و همچنين معني جمله «وَ طَهِّرْ بَيْتِيَ ...،» اين است كه وحي كرديم كه خانه مرا براي طواف‌كنندگان و نمازگزاران و راكعان و ساجدان تطهير كن.

و تطهير هر چيز به معناي اين است كه آن را آنچنان از كثافات و پليديها پاك كنند و

مناسكي كه به ابراهيم عليه‌السلام وحي شد و يادگار ماند! (43)

به حالتي برگردانند كه طبع اولي اقتضاي آن حالت را دارد.

و منظور از اينكه بيت را به خود نسبت داده و فرموده: بيتي، اين است كه بفهماند اين خانه مخصوص عبادت من است. و تطهير معبد، به همان جهت كه معبد است، اين است كه آن را از اعمــال زشــت و پليــدي‌ها كه مــايــه فســاد عبادت است پاك كنند و چنين پليــدي همان شرك و مظـاهر شرك يعني بتها است.

پس تطهير خانه خدا، يا منزه داشتن آن از خصوص پليديهاي معنوي است و ابراهيم عليه‌السلام مأمور شده كه طريقه عبادت را به نحوي كه خالي از قذارت شرك باشد به مردم تعليم دهد، همانطور كه خودش مأمور به چنين عبادتي شده بود و يا تطهير آن از مطـلق نجاسات و پلـيديها چـه مادي و چه مـعنـوي است.

ليكن از اين دو احتمال آنكه با سياق آيه نزديكي بيشتري دارد همان احتمال اول