حج از دیدگاه قرآن و حدیث (تفسیر موضوعی المیزان) صفحه 24

(46) حج

«لِيَشْهَدوُا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُروُا اسْـمَ اللّهِ في اَيّامٍ مَعْلُوماتٍ ...،» (28 / حج) يعني اگر اعلام كني مي‌آيند به سوي تو، براي اينكه منافع خود را مشاهده كنند. در اين جمله منافع مطلق ذكر شده و نفرموده منافع دنيايي و يا اخروي، چون منافع دو نوع است يكي منافع دنيوي كه در همين زندگي اجتماعي دنيا سود بخشيده و زندگي آدمي را صفا مي‌دهد و حوائج گوناگون او را برآورده و نواقص مختلف آن را برطرف مي‌سازد، مانند تجارت، سياست، امارت، تدبير و اقسام رسوم و آداب و سنن و عادات و انواع تعاون و ياريهاي اجتماعي و غير آن.

و معلوم است كه وقتي اقوام و امتهاي مختلف از مناطق مختلف زمين با همه تفاوتها كه در انساب و رنگ و سنن و آداب آنها هست در يكجا جمع شده و سپس يكديگر را شناختند و معلوم شد كه كلمه همه واحده و آن، كلمه حق است و معبود همه يكي است و او خداي عز و جل است و وجهه همه يكي است و آن كعبه است، اين اتحاد روحي آنها به اتحاد جسمي و آن وحدت كلمه، ايشان را به تشابه در عمل مي‌كشاند.

از دره‌هاي عميق بيايند! (47)

اين از آن ديگري آنچه مي‌پسندد مي‌آموزد و آن ديگري نيز خوبيهاي اين را مي‌گيرد و اين به كمك آن مي‌شتابد و در حل مشكلات آن قوم كمر مي‌بندد و به اندازه مقدور خود ياريش مي‌دهد، در نتيجه جامعه‌هاي كوچك به صورت يك جامعه بزرگ مبدل مي‌شود، آن وقت نيــروهاي جــزئي نيـز به نيروي كلي مبدل مي‌شود كه كوههاي بلند هم در مقابل آن نمي‌تواند مقاومت كنــد و هيـچ دشمـن نيـرومنـدي حــريــف آن نمي‌شــود.

و جان كلام اينكه: هيچ راهي به سوي حل مشكلات به مانند تعاضد و تعاون نيست و هيچ راهي به سوي تعاون چون تفاهم نيست و هيچ راهي به سوي تفاهم مانند تفاهم ديني نيست.

نوع دوم از منافع، منافع اخروي است كه همان وجود انواع تقرب‌ها به سوي خدا است. تقرب‌هايي كه عبوديت آدمي را مجسم سازد و اثرش در عمل و گفتار آدمي هويدا گردد.

و عمل حج با مناسكي كه دارد انواع عبادتها و توجه به خدا را شامل و متضمن است، چـون مشتمل است بر ترك تـعدادي از لـذايذ زندگي و كارهاي دنيايي و كوششها

(48) حج

بــراي دنيــا و تحمــل مشقــت‌هــا و طــواف پيرامون خانه او و نماز و قرباني و انـفاق و روزه و غـيـر آن.