حج از دیدگاه قرآن و حدیث (تفسیر موضوعی المیزان) صفحه 71

(154) حج

ماه‌هاي قمري و اوقات عبادات و حج

«يَسْأَلُونَكَ عَنِ الاَْهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقيتُ لِلنّاسِ وَ الْحَجِّ ...»

«از تو از هلالها مي‌پرسند كه غرض از اينكه قرص قمر در هر ماه يك بار به صورت هلال در مي‌آيد چيست؟ بگو اينها وقتها را براي مردم و براي حج معين مي‌كنند....» (189 / بقره)

مواقيت جمع ميقات است، به معناي وقت معين شده براي عمل، يا محل تعيين شده، كـه در آيه مـورد بحث مـعناي اول يـعني زمان معين منظور است.

در جمله: «يَسْأَلُونَكَ عَنِ الاَْهِلَّةِ،» تعبير به اهله - يعني جمع هلال - كرده و فرموده: از تو از اهله مي‌پرسند. غرض از سؤال، موقعيت ماههاي قمري بوده كه سبب آنها

ماه‌هاي قمري و اوقات عبادات و حج (155)

چيست؟ و چه فوايدي دارد؟ در پاسخ هم به بيان فوايد آن پرداخته و فرموده ماهها عـبارتند از زمـان و اوقـاتي كه مـردم بـراي امـور معاش و مـعاد خود تـعيين مي‌كنند.

چون انسان از حيث خلقت طوري است كه چاره‌اي جز اين ندارد كه افعال و كارهايش را كه همه از سنخ حركت به زمان است اندازه‌گيري كند و لازمه احتياج به اندازه‌گيري اين است كه زمان ممتد و بي سر و ته را بر طبق امور خود به صورت قطعه‌هاي سر و ته دار و كوچك و كوچكتري از قبيل سالها و فصلها و ماهها و هفته‌ها و روزها درآورد و عنايت الهيه هم اين احتياج بندگان را تأمين كرد، چون او مدبر امور مخلوقات و راهنماي آنها به سوي صلاح و اصلاح حياتشان مي‌باشد. و اين تقطيع و تكه تكه كردن زمان به دو صورت ممكن بود، يكي برحسب حركت ساليانه زمين به دور خورشيد، كه از آن چهار فصل درست مي‌شود و يكي هم برحسب حركت ماه به دور زمين و چون اين تقطيع بايد طوري باشد كه همه مردم حتي عوام آنان نيز بتوانند به آساني از حساب آن سردرآورند، لذا ماههاي قمري را نام برد، كه هر انسان داراي ادراك صحيح و حواس مستقيم آن را مي‌فهمد، چون ماه و طلوع و غروب آن را هر سال دوازده بار مشاهده مي‌كند به خلاف خورشيد كه

(156) حج