مناسک حج و عمره مطابق با فتاوای حضرت آیه الله بهجت صفحه 11

(تعیین اجیر یا مکان خاص در وصیّت)

اگر میّت مشخص نموده باشد که از مکان خاصّی برای او حج انجام شود، مثلًا از مشهد، و یا شخصی را معیّن نموده باشد که او برایش حج انجام دهد، لازم است که به وصیّت عمل شود و اگر آن شخص قبول نکرد مگر به مبلغی اضافه بر متعارف، مقدار زیادی از ثلث پرداخت می شود؛ و چنانچه به هر جهت اجیر نمودن آن شخص ممکن نشد، شخص دیگری را به اندازه هزینه متعارف اجیر می نمایند.

(معامله یا مصالحه مِلک در زمان حیات برای حج)

1 اگر شخصی مثلًا منزلی را به دیگری بفروشد به مبلغی و با او شرط کند که آن مبلغ را بعد از فوتش صرف در حج ّ از طرف او نماید، آن مبلغ بعد از فوتش از ترکه او محسوب می شود و: اگر مورد قرارداد، حَجّه الاسلام باشد، عمل به آن صفحه : 61 شرط لازم است و باید آن مبلغ صرف در حج شود به شرط این که از حد متعارف خارج نباشد، و گر نه مقدار اضافه، از ثلث خارج می شود؛ و اگر از حدّ متعارف کمتر باشد به اندازه مقدار متعارف از اصل ترکه خارج می شود. و اگر مورد قرارداد، حج ّ مستحبی باشد، نیز عمل به آن لازم است و از ثلث خارج می شود؛ و اگر ثلث کمتر از آن باشد، اگر ورثه اجازه ندهند عمل به شرط مذکور، لازم نخواهد بود. 2 اگر شخصی مثلًا منزلی را به دیگری مصالحه کند به شرط آن که بعد از وفاتش برای او حج ّ به جا آورد، چنین شرطی صحیح و عمل به آن لازم خواهد بود و آن منزل یا مبلغ آن، از ترکه محسوب

نمی شود و ملک شخص طرف ِ مصالحه است؛ و هم چنین است تملیک و واگذاری ملکی به این قصد.

(تلف شدن هزینه حج ّ میّت یا وفات اجیر)

1 اگر مالی را که برای حج از طرف میّت منظور نموده اند تلف شود، دو حالت دارد: الف اگر با سهل انگاری ِ کسی که نائب گرفتن بر او واجب بوده، تلف شود، وی ضامن است و بر او واجب است که از مال خودش نائب بگیرد. ب اگر آن مال بدون سهل انگاری تلف شود، ضامن نمی باشد؛ و اگر حجّی که بر عهده میّت بوده حَجّه الاسلام باشد، واجب است از بقیّه ترکه اجیر گرفته شود؛ و اگر حَجّه الاسلام نباشد اگر از ثلث چیزی موجود باشد از آن باید اجیر گرفته شود؛ و چنانچه بقیّه ثلث بین ورثه تقسیم شده صفحه : 62 باشد، از هر یک به نسبت پس گرفته می شود. 2 اگر اجیر قبل از اقدام به حج ّ وفات کند و ترکه ای نداشته باشد، یا داشته باشد ولی گرفتن آن ممکن نباشد، با تفصیلی که گذشت، حکم آن مانند تلف بدون سهل انگاری است (فرض ب). 3 اگر مال قبل از اجیر گرفتن، در دست وصی ّ تلف شود و معلوم نشود که در اثر سهل انگاری بوده، جایز نیست از وصی ّ تاوان گرفته شود. 4 اگر کسی وصیت کند که با مال معینی برای او حج به جا آورند، چنانچه بعد از فوت او این پول صرف در امری دیگر نمایند، ضامن هستند و حتی اگر فوت نموده باشند باید از ترکه آنها مثل سایر دیون حج به جا آورند.

(اگر وصی ّ به حج، وفات کند)

1 اگر وصی ّ وفات کند و معلوم نباشد که اجیر گرفته یا نه: اگر حج ّ مورد وصیّت، حَجّه الاسلام بوده و از وفات وصیّت کننده حد اقل ّ یک

سال گذشته باشد، واجب نیست از ترکه وصیّت کننده، اجیر گرفته شود هر چند احتیاط در اجیر گرفتن است. و اگر حج ّ مورد وصیّت، حَجّه الاسلام نبوده، از ثلث او باید اجیر گرفته شود. 2 اگر وصی ّ وفات کرده باشد و مبلغی که جهت حج ّ در نظر بوده، اخذ نموده و موجود هم باشد، باز پس گرفته می شود، مگر آن که احتمال برود که او از مال خود، اجیر گرفته و بعداً آن مال را به جای مالی که از صفحه : 63 خود خرج کرده، بر داشته است؛ و با این احتمال حتی در صورتی که اصل مال، موجود نباشد و یا تلف شده باشد، نیز وصی ّ ضامن نخواهد بود.