مناسک حج و عمره مطابق با فتاوای حضرت آیه الله بهجت صفحه 14

هر چند فعلًا بعضی مسائل را نداند ولی قبل از عمل بتواند یاد بگیرد، یا با راهنمایی دیگران بتواند به نحو صحیح انجام دهد. 2 تا یقین نداشته باشند که نائب به وظیفه اش عمل نموده یا اماره معتبری نباشد، حج ّ از عهده کسی که از طرف او نیابت صورت گرفته، ساقط نمی شود. صفحه : 68 (شرط ششم: «بنا بر احتیاط معذور از بعضی اعمال نباشد») مراد از معذور نبودن آن است که بتواند وظایفی را که در حال اختیار برای به جا آورنده حج مشخص شده، انجام دهد. 1 اگر ممکن باشد که فردی را اجیر نمایند که عذر و مشکلی ندارد، بنا بر احتیاط نمی توانند کسی را که در ترک بعضی از اعمال حج ّ یا در به جا آوردن آن به طور صحیح، معذور باشد اجیر نمایند؛ و اکتفا به حج ّ تبرّعی چنین شخصی هم مشکل است. 2 خدمه کاروانها و مانند آنها اگر شب عید قربان را در مشعر الحرام نمی مانند، بنا بر احتیاط نمی توانند نائب شوند. 3 اگر کسی هنگام پذیرفتن نیابت، بر انجام وظائف کامل قادر بوده ولی در بین اعمال، عذری برای او پیش آمده، تمام کردن عمل طبق وظیفه عذری کفایت می کند و مضرّ به صحیح بودن نیابت نیست. 4 نیابت کسی که به ارتکاب بعضی از محرّمات احرام مثل زیر سایه رفتن مضطرّ باشد، اشکال ندارد.

(جواز نیابت مرد از طرف زن و بالعکس)

مرد می تواند از طرف زن، حج ّ نیابی انجام دهد و عکس آن نیز جایز است هر چند مرجوح است.

(جواز نیابت کسی که حج ّ نرفته)

نیابت کسی که تا کنون به حج ّ نرفته که به او «صَرورَه» می گویند اگر شرایط لازم را دارا باشد، مانعی ندارد، هر چند مکروه است؛ ولی اگر مزایایی در او باشد از قبیل فقاهت و تقوی و کمالات دیگر، مکروه نیست؛ بلکه موجب راجحیّت می شود. صفحه : 69

(اگر بر نائب حج واجب باشد)

اگر نائب در همان سالی که اجیر شده است، بر او حج واجب و فوری باشد مثل حَجّه الاسلام یا نذر یا غیر آن دو صورت دارد: الف اگر کسی با علم و آگاهی به این که نباید نائب می شده، اجیر شده، خلاف کرده ولی حج ّ او صحیح است و حج ّ از عهده میّت ساقط می شود؛ ولی اگر قائل به صحت اجاره به نحو ترتب نباشیم، نائب مستحق اجرتی را که معیّن نموده اند نمی باشد؛ بلکه مستحق اجرت متعارف حج ّ است. ب اگر کسی بدون علم و عمد، یا به خاطر این که نمی دانسته حج ّ بر او واجب بوده، یا غافل بوده یا فراموش کرده، نائب شود؛ در همه این صُوَر هم حج ّ او صحیح است و بنا بر کفایت اینها در تحقق شرط اجاره، مستحق اجرت قرار داده شده هم می باشد.

(اگر نائب قبل از اجیر شدن یا بعد از آن، مستطیع شود)

1 اگر نائب قبل از این که عقد اجاره واقع شده باشد، مستطیع بوده، عقد اجاره به جهت عدم قدرت شرعی باطل می باشد و باید با هزینه خود برای خودش حج ّ به جا آورد؛ اگر با این فرض نیابت نمود، حکم آن در مسأله 206 و 207 بیان شد. 2 اگر نائب بعد از این که عقد اجاره واقع شد، مستطیع شود، عمل به مفاد اجاره لازم است و در سال بعد برای خود حج ّ به جا آورد. و اگر مباشرت در انجام حج در نظر نبوده، باید برای منوب عنه نائب بگیرد که حج میقاتی انجام دهد، و خودش برای خودش حج به جا آورد. صفحه : 70

(شرایط کسی که از طرف او نیابت صورت می گیرد)