مناسک حج و عمره مطابق با فتاوای حضرت آیه الله بهجت صفحه 15

1 کسی که از طرف او نیابت صورت می گیرد، باید مسلمان باشد؛ و صحت نیابت از طرف شخص کافر، به احتمال حصول تخفیف عذاب، محل تأمل است؛ و اگر کافر مستطیعی وفات کند و ورثه او مسلمان باشند، واجب نیست برای او نائب بگیرند. و نیابت مؤمن از طرف غیر مؤمن نیز محل تأمّل است. 2 گذشت که نیابت از طرف شخصی که حج واجب بر عهده اوست و توان انجام حج را دارد، جائز نیست و نیز گذشت که انجام دادن حج ّ از طرف کسی که وفات نموده چه حج ّ واجب و چه مستحب، و چه با مزد و چه بدون مزد مانعی ندارد؛ و نیز انجام دادن حج مستحبّی از طرف شخص زنده مطلقاً مانعی ندارد. 3 نیابت از طرف کسی که به سن بلوغ نرسیده و یا شخص دیوانه، مانعی ندارد؛ بلکه اگر حج ّ بر عهده شخص دیوانه در حال بهبودیش

واجب شده باشد و در حال دیوانگی مرده باشد، واجب است برای او اجیر بگیرند.

(نحوه قرارداد نیابت برای حج)

1 نیابت هم چنان که با اجاره و نیز به صورت تبرّع و مجانی محقّق می شود با «جُعاله» و «شرط ضمن عقد» نیز صحیح است. صفحه : 71 2 اگر در قرارداد قید شده باشد که اجیر شخصاً حج ّ به جا آورد، یا در قرارداد قید نشده باشد ولی نزد طرفین منصرف به آن باشد، اجیر نمی تواند دیگری را به جای خود اجیر نماید مگر این که اجازه بگیرد.

(تخلّف از مفاد قرارداد نیابت)

1 اگر گونه خاصی برای حج ّ، در ضمن قرارداد در نظر گرفته شود مثل این که نائب از راه خاصی به حج ّ برود وی باید طبق آن عمل نماید، و اگر تخلّف کرد، بر دو گونه است: الف اگر در نظر گرفتن کیفیّت مورد نظر، به گونه شرطیّت باشد، یعنی شرطِ معامله باشد، اجیر کننده می تواند فسخ نماید و اجرت المثل بپردازد، ولی اگر فسخ نکرد، نائب، مستحق تمام اجرت می باشد. ب و اگر در نظر گرفتن کیفیّت مورد نظر، به گونه جزئیّت باشد، یعنی جزء و قسمتی از اعمال بوده، در این صورت نیز اجیر کننده، حق ّ فسخ دارد و اجرت متعارف اعمال انجام شده را می پردازد؛ ولی اگر فسخ نکرد، نائب فقط استحقاق اجرت به اندازه اعمال انجام شده، دارد و نسبت به آن چه که مخالفت کرده حقّی ندارد. 2 اگر نائب به طور اتّفاقی برای انجام دادن حج ّ تمتّع، وقت کافی پیدا ننمود، و به حج ّ افراد عدول نمود و بعد از انجام آن عمره مفرده ای انجام داد، حج ّ از عهده منوب ٌ عنه برداشته می شود؛ و اگر نیابت، این بوده که حج از عهده منوب عنه ساقط شود نائب، مستحق ِ

اجره المسمّی صفحه : 72 می باشد؛ ولی اگر صِرف ساقط شدن حج از عهده میّت، مقصود از قرارداد نبوده بلکه انجام دادن اعمال به کیفیّت خاص و معهود، مراد از قرارداد باشد، نائب مستحق اجره المسمّی نیست، بلکه مستحق ِ اجرت متعارف اعمال انجام شده است (اجره المثل).

(اگر نائب وفات کند یا نتواند به حج ّ برود)

1 اگر کسی که برای انجام دادن حج ّ، نائب شده وفات کند، دو صورت دارد: الف اگر نائب بعد از مُحرم شدن و داخل شدن در حرم، وفات نماید، حج ّ از عهده شخصی که از طرف او نیابت صورت گرفته شده، ساقط می شود. ب اگر نائب قبل از مُحرم شدن یا قبل از داخل شدن در حرم، وفات نماید، حج ّ از عهده منوب عنه ساقط نمی شود و لازم است دوباره نائب گرفته شود. 2 هر گاه نائب پس از مُحرم شدن به علت جلوگیری دشمن یا به جهت بیماری نتواند به حج ّ برود، حکم آن با کسی که می خواسته از طرف خود حج ّ برود و به یکی از این دو علت نتوانسته حج ّ برود یکی است که بیان خواهد شد. و اگر اجاره مقیّد به همان سال بوده فسخ می شود و از جهت استحقاق اجرت، با توجه به شرایط در نظر گرفته شده در قرارداد، موارد آن مختلف است که مراعات هر موردی به خصوص می شود؛ و اگر اجاره مقیّد به همان سال نبوده، حج ّ بر عهده او باقی می ماند و هیچ کدام حق فسخ ندارند. صفحه : 73

(حکم استحقاق اجرت در فرض وفات نائب)