مناسک حج و عمره مطابق با فتاوای حضرت آیه الله بهجت صفحه 34

1 (نیّت) الف سعی باید با نیّت و قصد قربت یعنی برای امتثال امر خداوند متعال انجام شود و به زبان آوردن آن لازم نیست، ولی اگر خواست نیت را بر زبان آورد، می تواند بگوید: «هفت شوط سعی صفا و مروه انجام می دهم به نیّت عمره تمتّع از حَجّه الاسلام یا حج مستحبی قربهً إلی اللّه». ب سعی باید در حالت بیداری انجام شود چه خودش سعی نماید و چه بر روی چرخ و امثال آن؛ و اگر در اثنای سعی خواب رفت، همان مقدار را اعاده می کند. 2 (شروع سعی از صفا) سعی باید از صفا شروع شود و شوط هفتم به مروه ختم شود و اگر از مروه شروع نمود، آن را محسوب نکند و از صفا آغاز نماید. 3 (سعی از راه متعارف) الف رفت و آمد باید از راه متعارف صورت گیرد و اگر از داخل مسجد الحرام یا راه دیگر برود، کافی نیست ولی لازم نیست رفت و آمد در یک خط مستقیم باشد. صفحه : 141 ب سعی در طبقه دوم اگر احراز شود که بین صفا و مروه از بالای کوه صفا شروع و به بالای کوه مروه ختم می شود کافی است. ج سعی لازم نیست به صورت پیاده باشد، بلکه در حالت اختیار و قدرت،

سواره سعی کردن مانعی ندارد. 4 (در مقابل بودن صفا و مروه در حال سعی) هنگام سعی به طرف مروه، واجب است که مروه را روبروی خود قرار دهد و هم چنین هنگام سعی به طرف صفا، صفا در مقابل او باشد، یعنی سعی او به صورت قهقری نباشد ولی نگاه کردن به اطراف و پشت سر در حال سعی مانعی ندارد.

[شرایط سعی]

( در سعی طهارت معتبر نیست) 1 در سعی طهارت از نجاست معتبر نیست، یعنی اگر کسی، بدن یا لباس او نجس باشد، سعی او صحیح است. 2 در سعی طهارت از حدث معتبر نیست، یعنی اگر کسی جنب باشد یا زنی حائض باشد یا وضو نداشته سعی او صحیح است اگر چه احوط رعایت طهارت از حدث است. (پوشش بدن در هنگام سعی) در سعی، ستر عورت شرط نیست یعنی اگر مراعات ستر عورت به نحوی که در نماز لازم دانسته شده است نشود، سعی صحیح است؛ پس اگر در سعی، بعضی از مواضع بدن زن غیر از وجه و کفّین ظاهر شد به سعی او ضرر نمی زند. (سعی افراد ناتوان و ضعیف) 1 در سعی لازم نیست کسی با پای خودش سعی نماید؛ پس همه صفحه : 142 افراد، چه قدرت بر پیاده سعی نمودن داشته باشند و چه نداشته باشند، سعی دادن آنها بر روی چرخ و روی دوش مانعی ندارد. 2 اگر کسی به هیچ و چه نتواند سعی نماید هر چند به نحو سواره و امثال آن، باید نائب بگیرد. (موالات در سعی) 1 لزوم موالات در غیر شوط اوّل یعنی پی در

پی بودن سعی معلوم نیست. 2 نشستن روی صفا یا مروه به جهت استراحت، مانعی ندارد و احوط آن است که بین آن دو بدون عذر ننشیند. 3 در هنگام سعی، خوردن و آشامیدن، جایز است. (زیاد کردن در سعی) 1 زیاد کردن در سعی از روی عمد، موجب بطلان است، چنانچه در طواف گذشت. 2 زیادی در سعی جهلًا، به صحت طواف ضرر نمی زند. 3 زیاد کردن سهوی در سعی، موجب بطلان آن نمی شود، ولی جمعی از علما رضوان اللّه علیهم ذکر کرده اند که مستحب است اگر زیادی یک شوط کامل یا بیشتر باشد آن مقدار زیاده را به هفت برساند تا یک سعی کامل شود که ختم سعی دوم بر صفا خواهد بود؛ و چنانچه زیادی کمتر از یک شوط باشد آن را رها می کند و سعی او صحیح است. 4 اگر کسی در حال سعی بعد از گذشتن از مکان هروله به گمان این که هروله لازم بوده برگردد و مقداری را که به صورت عادی سیر کرده بوده با هروله تکرار نماید، سعی او ظاهراً اشکال ندارد. صفحه : 143 (کم کردن از سعی) 1 اگر کسی عمداً از سعی کم کند، باید آن را تا قبل از وقوف به عرفات به نحو کامل انجام دهد؛ و اگر تا قبل از وقوف به عرفات نتوانست آن را تدارک نماید، حج او باطل می شود و باید حج افراد انجام دهد و سال بعد حج را اعاده نماید. 2 اگر کسی سهواً از سعی کم کند، دو حالت دارد: الف اگر بیشتر از سه شوط را فراموش کرده، باید

بنا بر احتیاط کل ّ آن را به جا آورد هر چند به شهر خود رفته باشد؛ و اگر متمکن از مراجعت نیست، باید نائب بگیرد تا از طرف او سعی را انجام دهد. ب اگر کسی چهار شوط را به جا آورده و بقیه را فراموش کرده، باقی مانده را هر وقت یادش آمد به جا آورد و حتی اگر از حج برگشته باشد و نتواند برگردد، باید نائب بگیرد تا از طرف او انجام دهد. 3 اگر از روی فراموشی مقداری از سعی را در عمره تمتّع کم نمود و به اعتقاد این که از سعی فارغ شده با عیال خود نزدیکی نمود، جمعی ذکر کرده اند که علاوه بر این که باید سعی را خودش تمام نماید یا نائب بگیرد، واجب است یک گاو کفّاره بدهد و بعضی گرفتن ناخنها را به آن ملحق کرده اند و عمل به آن احوط است. (شک در سعی و دورهای آن) 1 بعد از تمام شدن سعی اگر کسی در عدد شوطهای آن شک کند، سعی او صحیح است و به شک خود اعتنا نکند. صفحه : 144 2 اگر کسی در انجام دادن اصل سعی شک داشته باشد تا محل ّ آن باقی است باید آن را به جا آورد. 3 اگر کسی در مروه شک کند که دور هفتم است یا نهم، به شک خود اعتنا نکند؛ ولی اگر این شک در اثنای شوط باشد، ظاهراً سعی او باطل و لازم است آن را از سر بگیرد. 4 حکم شک در عدد شوطهای سعی، مانند حکم شک در دورهای طواف است که گذشت.

(حجیّت ظن در اشواط سعی) اعتبار ظن در عدد اشواط سعی، خالی از وجه نیست ولی اگر کشف خلاف شد، احتیاط آن است که اگر می تواند خودش آن را اعاده کند و اگر نمی تواند نائب بگیرد. (قطع نمودن سعی) 1 قطع نمودن سعی از روی عذر مانند خستگی زیاد و کسالت و امثال آن جایز است. 2 اگر کسی به هر دلیل سعی را قطع نمود، اگر: الف در شوط اوّل آن را قطع نموده باشد و موالات بهم نخورده باشد، سعی را ادامه می دهد و اگر موالات بهم خورده باشد سعی را از سر می گیرد. ب اگر کسی در شوط دوّم به بعد سعی را قطع نمود، آن را اتمام می نماید چه موالات فوت شده باشد و چه نشده باشد. (سعی دادن کودکان و دیگران) 1 کسی که خودش سعی می کند می تواند در همان حال، دیگری را نیز سعی دهد. صفحه : 145 2 افرادی که بر روی چرخ و امثال آن سعی می نمایند، باید در حال سعی بیدار باشند. (بازگشتن به عقب به هنگام سعی) اگر کسی در هنگام سعی بدون نیّت، جهت کاری مثلًا پیدا نمودن همراهان خود مقداری به عقب برگردد و مجدّداً بازگردد نیّت او این باشد که از همان جایی که به عقب بازگشته، سعی را ادامه پیدا کند، سعی او صحیح است. صفحه : 146

(عمل پنجم عمره تمتّع: تقصیر)

اشاره

واجب پنجم از عمره، تمتّع «تقصیر» است. «تقصیر»، یعنی کوتاه کردن؛ و مراد از آن در اینجا این است که مقداری از ناخن دست یا پا، یا مقداری از موی سر یا ریش یا سبیل،