مناسک حج و عمره مطابق با فتاوای حضرت آیه الله بهجت صفحه 4

زمان خاصی نیست. (اعمال حج ّ تمتّع) حج ّ تمتّع از دو قسمت تشکیل می شود: 1 عمره تمتّع 2 اعمال حج ّ 1 «عمره تمتّع» که قبل از انجام حج صورت می گیرد و از پنج عمل تشکیل می شود. 2 «اعمال حج» سیزده عمل است که با ضمیمه عمره تمتّع هیجده عمل می شود. (موارد حج ّ) افرادی که در موسم حج، عازم مکّه معظّمه می شوند، معمولًا به قصد انجام دادن حج ّ تمتّع، مشرف می گردند؛ و حج آنها بر چند گونه است: الف « (حَجّه الاسلام)»: افرادی که شرایط وجوب حج را دارا می باشند و « (مستطیع)» شده اند، حج ّ آنها، « (حج ِ واجب)» است خواه در سال اوّل استطاعت باشند یا از سابق مستقر شده باشد اگر چه استطاعت باقی نیست. حجه الاسلام در تمام عمر، بر افراد واجد شرایط فقط یک مرتبه، واجب می شود. صفحه : 30 ب « (حج مستحبی)»: افرادی که شرایط وجوب حج را دارا نیستند، یا قبلًا حج ِ واجب خود را به جا آورده اند، حج آنها «حج مستحبی» است و اختیار حج تمتّع افضل است. ج « (حج نیابی)»: افرادی که حج را برای شخص دیگری انجام می دهند، خواه اجیر شده باشند یا به نحو تبرّع باشد حج آنها «حج ّ نیابی» است خواه از زنده باشد یا مرده، به جهت وصیّت باشد یا استقرار حج بر میّت اگر چه وصیت نکرده، در حج مستحبی باشد یا واجب، و دارای شرایط و ضوابط خاصی است که إن شاء اللّه ذکر خواهد شد. د حجّی که به وسیله نذر یا عهد یا

قَسَم، بر کسی واجب شده باشد. ه کسی که حج خود را و لو مستحبی یا نیابی بوده، افساد نموده باشد، باید پس از اتمام حج در این سال در سال بعد هم حج به جا آورد. (تذکّر) 1 موارد پنج گانه ای که برای حج ذکر شد، از نظر اصل اعمال یکسان می باشند، و از جهت بعضی شرایط خاص، اختلافاتی دارند که در جای مناسب ذکر می شود. 2 حج ِ واجب، منوط به دارا بودن شرایطی است ولی حج مستحبی شرط خاصی ندارد غیر از آن که نباید بر عهده شخص، حَجّه الاسلام باشد. صفحه : 31

(فصل دوم شرایط واجب شدن حج ّ تمتّع)

اشاره

چنانچه اشاره شد باید شرایط خاصی فراهم شود تا «حَجّه الاسلام» بر شخصی واجب شود، این شرایط عبارتند از: (اول و دوم) «بلوغ» و «عقل» (سوّم) این که «مستطیع» باشد؛ و معنای مستطیع بودن، توانایی بر تمامی امور ذیل است: 1 «توانایی مالی برای سفر به حج یا توانایی بذلی» یعنی هزینه سفر و وسیله نقلیّه برایش فراهم باشد. 2 «توانایی مالی در اداره زندگی تا بازگشت از حج». 3 توانائی اداره زندگی پس از بازگشت از حج (رجوع به کفایت). 4 «توانایی جسمی» یعنی قادر بر انجام دادن اعمال یا سفر کردن باشد، و گر نه باید نائب بگیرد. 5 «توانایی طریقی» یعنی راه باز و امن باشد. 6 «توانایی زمانی» یعنی وقت کافی برای رسیدن به مکه و انجام اعمال حج داشته باشد. صفحه : 32 (چند تذکر:) 1 رفتن به حج نباید باعث شود که انسان کار واجبی را که اهمیّت آن از حج بیشتر است، ترک نماید؛ یا

حرامی را انجام دهد که ترک آن مهمتر از حج باشد؛ یا ضرری که عادتاً تحمّل آن ممکن نیست بر او وارد شود. 2 کسی که شرایط وجوب حج را دارا نیست می تواند حج مستحبی یا نیابی انجام دهد و در صورتی که بعداً شرایط وجوب را پیدا نماید، کفایت از حج ِ واجب نمی نماید. 3 اگر کسی شرایط وجوب حج برایش فراهم شده بوده ولی نمی دانسته و تصور می کرده که وظیفه او حج مستحبی است و آن را به قصد وظیفه فعلی به جا آورده حج او کفایت از حج ِ واجب می نماید. (اگر کسی که حج بر او واجب شده، در انجام آن کوتاهی کند) ( (مستقر شدن حج)) 1 کسی که دارای شرایط وجوب حج باشد، باید در اولین سال، حج به جا آورد؛ و اگر در انجام آن کوتاهی کند، علاوه بر این که معصیت نموده حج بر او «مستقر» می شود، یعنی حج بر ذمّه و عهده او ثابت می شود، و باید آن را به هر نحو ممکن در اولین وقت ممکن، انجام دهد؛ حتی اگر هزینه سفر را از دست داده باشد، باید با قرض یا مثل آن به حج برود هر چند برایش سخت باشد، مگر این که به حدّ غیر مقدور برسد؛ و چنانچه وفات کند و حج را به جا نیاورده باشد، باید از طرف او قضا شود. 2 کسی که حج بر ذمّه و عهده او ثابت و مستقر شده، یعنی حج بر او واجب شده بوده ولی در انجام آن کوتاهی نموده است، هنگام مرگش واجب است وصیّت کند که

برای او حج به جا آورند. صفحه : 33

(توضیح شرایط وجوب حج)

شرط اوّل و دوم: حج «بلوغ» و «عقل»:

(بلوغ) 1 یکی از شرایط وجوب حج، «بلوغ» است؛ پس اگر شخصی که بالغ نشده حج به جا آورد، کفایت از حج ِ واجب نمی کند. 2 اگر شخص نابالغ به حج برود و در اثنای آن بالغ شود و شرایط استطاعت را داشته باشد، دو حالت دارد: الف اگر قبل از احرام، بالغ شود، حج او حجّه الاسلام است. ب اگر بعد از شروع صحیح حج و قبل از وقوف مشعر، بالغ شود، کفایت از حج ِ واجب می نماید و نیّت های گذشته او بنا بر اظهر نیاز به از سر گرفتن ندارد. 3 هر گاه شخصی به گمان این که هنوز بالغ نشده، حج استحبابی به جا آورد و بعداً معلوم شود که بالغ بوده، اگر شرایط استطاعت را دارا بوده، و به نیت امر فعلی به جا آورده حج او کفایت از حج ِ واجب می نماید. 4 احرام شخص نابالغ و حج وی دارای شرایطی است که در بخش احرام ذکر می گردد. (عقل) 1 بر دیوانه، حج واجب نمی شود؛ ولی اگر در اثنا به نحوی که در بلوغ گذشت عاقل شود و استطاعت و قدرت بر انجام دادن اعمال حج را دارا باشد، حج بر او واجب می شود. صفحه : 34 2 جایز است که ولی ِّ شخص مجنون او را به گونه ای که در احرام غیر بالغ خواهد آمد مُحرم نماید و عهده دار انجام تکالیف او گردد. 3 شخصی که در زمان بهبودی، حج بر او واجب شده بوده و به جا نیاورده تا دیوانه شده، ولی ّ او از طرف وی اگر مال داشته باشد بنا بر احوط،