سوگنامه فدک صفحه 228

شرح و تفسیر خطبه‌ی فدکیه

الحمدلله علی ما انعم

اشاره

1) الحمدلله علی ما انعم، و له الشکر علی ما الهم، و الثناء بماقدم.

یعنی: حمد و ستایش برای خداوندی است. بر نعمتهای او که عطا فرموده است. و شکر سزاوار او است. بر آنچه بر قلوب بندگان الهام نموده است. مدح و ثنا برای اوست به سبب آنچه از مواهب و عطایای بی پایان او که بر مخلوق پیشی گرفته است.

در این مقام ذکر چند نکته لازم است:

تفاوت میان حمد و شکر و ثنا

حمد عبارت است از فعلی که دلالت کند بر تعظیم و تکریم نعمت دهنده از آن جهت که منعم است و این فعل بر سه وجه است:

وجه اول: آن است که فعل، فعل قلب باشد. یعنی اعتقاد به اینکه منعم دارای چنین اوصافی است.

وجه دوم: آنست که فعل، فعل زبان باشد. یعنی بگوید آنچه را که دلالت بر کمال منعم دارد.

وجه سوم: آن است که فعل مربوط به ارکان و جوارح باشد. یعنی در عمل نشان دهد ستایش منعم را.

و اما شکر. پس معنای آن بکار بردن بنده است تمام نعمتهای الهی را در