سوگنامه فدک صفحه 233

(و تحبون المال جباجما) [440] .

و بسیار فریفته و مایل دنیا می‌باشید (آن را بسیار دوست می‌ارید).

«احصاء»- به کسر الف- مصدر است از باب «احصی، یحصی، احصاء» که به معنای شمارش و جمیع ضمیر «ها» به نعمتها است. یعنی: بیرون از شمارش است حد و نعمتهای خدا. و این اشاره است به آیه‌ی شریفه قران که می‌فرماید:

(و ان تعدوا نعمه الله تحصوها) [441] .

اگر نعمتهای خدا را بخواهید شمارش کنید ناممکن است.

«نأی» بر وزن رمی، یعنی دور است، «جزاء»- به قتح جیم- به معنای پاداش «امد»- به فتح الف و میم- به معنای آخر و انتهای شی‌ء است. در زبان عرب گفته می‌شود: «بلغ امده»، یعنی به آخر رسید. مرجع ضمیر «ها» نعمتها است، یعنی آن از پاداش آخر دور است.

«تفاوت» فعل ماضی و مصدر آن «تفاوت» است. «ادراک»- به کسر الف- مصدر است از باب ادرک، ارداکا. «ابد» به فتح الف و با انتهای زمان است. و بعضی گفته‌اند: به معنای مدت زمانی است که حد معینی ندارد. «ها» در «ابدها» به نعمتها بر می‌گردد. راغب اصفهانی گفته است [442] :

«کلمات «امد» و «ابد» از نظر معنی به یکدیگر نزدیکند؛ لکن «ابد کذا» مثلا. و اما «امد» هر گاه مطلق آورده شود پس عبارت است از مدتی که دارای حدی مجهول است... فرق بین زمان و «امد» اینست که «امد» به اعتبار غایب گفته می‌شود؛ ولی زمان در مبد و غایب عام است.»

این کلام اشاره است به اینکه خداوند دائم الفضل است و برای فضل و افاضه‌ی او انتهایی نیست. همچنین اشاره است به اینکه مخلوق چون در جمیع ابعاد متناهی است، حتی ادراک؛ پس احاطه‌ی او به نعمتهای غیر متناهی حق محال است؛ زیرا وقتی انسای متناهی و محدود شد پس ادراک او هم محدود است