سوگنامه فدک صفحه 246

گر به اقلیم عشق رو آری

همه آفاق گلستان بینی

آنچه بینی دلت همان خواهد

و آنچه خواهد دلت همان بینی

از مضیق جهان چه گذری

وسعت فلک لامکان بینی

آنچه نشنیده گوش آن شنوی

و آنچه نادیده چشم آن بینی

تا بجایی رساندت که یکی

از جهان و جهانیان بینی

تا یکی عشق ورز از دل و جان

که به عین الیقین عیان بینی

دل هر ذره را که بشکافی

آفتابیش در میان بینی

که یکی هست و هیچ نیست جزا

وحده لا اله الا هو

زبان عاجز از وصف باری تعالی است

حضرت می‌فرماید: «و من الالسن صفته» یعنی زبانها از وصف او عاجزند. این اصل هم مؤید به عقل و نقل است و تردیدی در صحت آن نیست:

اما دلیل عقل، پس به طور اجمال می‌گوییم: توصیف هر چیزی موقوف است بر شناختن آن و این یک حقیقت است. حتی اگر شما بخواهید اوصلف گلی از گلها را بیان نمایید تا حدی می‌توانید اوصافش را بیان کنید که شناخت داشته باشید. به عبارت ساده‌تر، هر چه بیشتر گل را بشناسید بیشتر و بهتر اوصافش را بیان می‌کنید و هر چه کمتر از آن آگاهی داشته باشید کمتر موفق به بیان اوصافش خواهید شد. این امر در مورد هر موجودی ساری و جاری است، چه آن موجود مادی باشد و چه معنوی. حتی اگر شما کتابی را بخواهید معرفی نمایید باید بر محتویات و مطالب آن آگاه باشید. هر چه آگاهی شما از موصوف بیشتر باشد توصیف شما کاملتر خواهد بود.

پس از روشن شدن این حقیقت- که به عنوان مقدمه ذکر شد- برمی‌گردیم به اصل مطلب و می‌گوییم: ذات پاک خدا را آن طور که هست جز خودش نمی‌شناسد و احدی از مخلوقات قادر به شناخت او به طور کامل نیست؛ زیرا ذات او غیر متناهی است. و همچنین است صفات او. و مخلوق هر چه باشد