سوگنامه فدک صفحه 260

می‌فرماید:

«کنت کنزا مخفیا فاحببت أن اعرف فخلقت الخلق لکی اعرف [482] ».

من گنجی پنهانی بودم، خواستم شناخته شوم پس خلق نمودم خلق را تا شناخته شوم.

پس آفرینش خداوند نه بر اساس احتیاج؛ بلکه بر مبنای افاضه بود:

من نکردم خلق تا سودی کنم

بلکه تا بر بندگان جودی کنم

و چون ارزش هر موجود بسته به آثاری است که بر وجود او مترتب می‌شود پس ابزار و اظهار کمال که همان اثر وجودی است بر طبق قاعده‌ی عقلی است و ارتباطی به احتیاج ندارد، چنانکه جامی‌گفته است:

در آن خلوت که هستی بی‌نشان بود

به کنج نیستی عالم نهان بود

وجودی داشت از قید دویی دور

ز گفتگوی مایی و تویی دور

وجودی خالی از قید مظاهر

به نور خویشتن بر خویش ظاهر

دلارا شاهدی از حجله‌ی غیب

مبرا دامنش از تهمت و ریب

صبا از طره‌اش نگسسته تاری

ندیده چشمش از سرمه غباری

لوای دلبری با خویش می‌ساخت

قمار عاشقی با خویش می‌باخت

برون زد خیمه زاقلیم تقدیس

تجلی کرد در آفاق و انفس

به هر آینه‌ای بنمود رویی

بهر جا خاست از وی گفتگویی