بسوی خدا می رویم با حج صفحه 115

نامناسب؛ از سویی آب کم است و با زحمت تهیه می شود. معلوم نیست که باید چند روز با این وضع به سر بریم. رفقا که متأثر و عصبانی اند چه کنند؟ اینجا زن و بچه نیست که به سر آن ها داد و فریاد کنند تا هیجان خود را تسکین دهند. ناچار باید چیزی را بهانه کنند تا دریچه بخار باز شود و از فشار درون بکاهد! از طرف دیگر زمان احرام نزدیک است، باید ترمز را قوی نمود والّا سعی باطل و نتیجه غیر حاصل خواهد بود؛ چراکه «لارفث و لافسوق و لاجدال فی الحج».

سرزمین حجاز احترام به مسجد محسوس است

تنها محل آسایش و سرگرمی مسجد است. اینجا ارزش مسجد بسیار محسوس است. نسبت به وضع خانه ها، مساجد نظیف ترند و حصیرهای پاک در آن ها گسترده است. محل رفت و آمد اشخاص گوناگون است و تنها محلی است که در آن بخشش مطالبه نمی کنند؛ به خصوص وقت نماز که پنکه ها به کار می افتند. در این موقع شخص که وارد مسجد می شود، چنان است که از حمام گرم بیرون آمده! ولی از نظر اقتصاد همین که نماز تمام شد، بادبزن ها اهز کار می افتد! ظهر است، به مسجد رفتیم، صفوف نماز بسته شد و شیخی با لحن قوی و جذّاب جلو ایستاده نماز خواند؛ چون نماز تمام شد نزدیک رفته، سلامی کردم. جواب متکبّرانه گفت. برای آن که به سخنش آورم و از خشونتش بکاهم، گفتم: الحمد لله همه برداریم، و من هم با شما نماز گزاردم و از دیدن شما خُرسندم. با خشونت عربی و تعصّب مذهبی، که از چهره