بسوی خدا می رویم با حج صفحه 150

این از مهمترین خدمات ملک به مکه است از زمان تسلّط بر حجاز؛ چنان که در بالای سر پوشیده، با آب و تاب تذکر داده شده!

در این قسمت از اعمال حج تزاحم زیادتر است، چون پیوسته در دو جهت متقابل در رفت و آمدند. در هر حال عموم حجاج متوجهند که در اعمال، مزاحم یکدیگر نباشند، ولی از اعراب نجدی و بدوی باید حریم گرفت، دسته جمعی با سرعت حرکت می کنند و هماهنگ می گویند:

رَبِّ اغْفِرْ، انْ لَمْ تَغْفر مَنْ ذاتَغْفر

«خدایا! بیامرز، اگر ما را نیامرزی پس چه کسی را می آمرزی!»

در چهره و حرکات همه خشوع ایمان هویدا و زبان ها به ذکر خدا و طلب مغفرت گویاست:

رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً ....» (بقره: 201)

چون مقابل مناره و علامت مخصوص می رسند، پاها را سریع تر برمی دارند و بدن را سبک تر حرکت می دهند تا به حدّ دیگر برسند؟ خوب محسوس است که اشخاص تمام تار و پودی که از عادات و خودپسندی ها به خود تنیده اند و خود را در آن گم کرده اند، در این حال گسیخته می شود و آنچه به خود بسته اند، در این حرکات در حال جدا شدن است. این خانه تکانی خانه دل و درون است تا آنچه ازگرد و غبار دنیا و آمال و رنگ های آن در داخل نفس وارد شده زایل گردد؛ گرچه از سرحدّ حریم میقات، کلاه و عمامه افتخارات و لباس امتیازات زایل