بسوی خدا می رویم با حج صفحه 177

3 هرگاه طول خورشید از ماه، 180 درجه شود؛ یعنی ماه به وضع «ط 5» باشد، زاویه قاچ (1) مرئی آن نیز 180 درجه خواهد شد.

یعنی نصف کره ماه را، که هم روشن و هم به سمت زمین است، مشاهده خواهیم کرد و چون تصویر این نصف کره بر سطح آسمان یک دایره تمام است. پس در این صورت ما قمر را به شکل قرص مدوّری می بینیم. این حالت را «بدر» یا «مقابله» گویند که مصادف است با شب چهاردهم ماه. در این موقع قرب نصف شب ماه، به نصف النهار می رسد.

4 هرگاه طول قمر از شمس 90 درجه و یا 270 درجه باشد، در این صورت زاویه قاچ مرئی نیز 90 درجه خواهد شد و آن وقتی است که قمر در موضع «ط 3» یا «ط 7» واقع شود و چون تصویر قاچ 90 درجه ای بر سطح آسمان نیم دایره می شود پس در این موقع ما قمر را به شکل نیم دایره خواهیم دید که حدبه اش به سمت آفتاب است و این هر دو حالت را «تربیع قمر» گویند. چه، در هر دو صورت ربع کره ماه را مشاهده می کنیم؛ اولی را «تربیع اول» و دوم را «تربیع ثانی» نامند، منتها باید این نکته را متوجه بود که در تربیع اول حدبه ماه به سمت مغرب است و در تربیع دوم به طرف مشرق.

5 هرگاه طول قمر از شمس 45 درجه باشد؛ یعنی ماه به وضع «ط 2» یا «ط 8» واقع شود، زاویه قاچ مرئی نیز 45 درجه خواهد شد؛ در این هنگام است که ثُمن کره ماه دیده می شود و به همین جهت آن را به

1- قاچ گردی قسمتی است از سطح کره که واقع باشد بین دو نیم دایره عظیم.