بسوی خدا می رویم با حج صفحه 243

اخلاق افزود.

حکومت فعلی هم روی چه سیاست و نظری است با عمران مدینه موافق نیست. در آغاز نهضت وهابیت، قبایل مدینه مدتی با ابن سعود جنگیدند؛ کینه سعودیها هم بر عوامل دیگر افزوده شد!

می گویند در چند سالی که راه آهن مدینه متصل به شام بود، به واسطه رفت آمد زوار، فعالیت اقتصادی شروع شد و جمعیت آن به هشتاد هزار رسید. اما امروز کمتر از ده هزارند و بیشتر پریشان حال! جز عدّه ای از وابستگان به حکومت که جناب سفیر سعودی در ایران هم از آنهاست! بیچاره تر از همه شیعیان نخاوله اند؛ چنانکه از اسمشان برمی آید اصلاحات نخلستانها و بیشتر کارهای تولیدی و پرزحمت، به عهده آنهاست ولی از همه محرومترند و جلو پیشرفتشان محکحم گرفته است!

خلاصه مدینه روزگاری، چه پیش از اسلام چه بعد از آن، از این بدتر به خود ندیده است. برگشتن آبادی و عظمت و شکوه مدینه بسته به اتحاد و بیداری مسلمانان است.

کوه احد، یادآور جنگ احد

از میان خیابانها و بناهای تأثرانگیز شهر به سوی شمال عبور کردیم و یک فرسخ دور شدیم تا به دامنه کوه احد رسیدیم. عصر است. دامنه کوه را سایه گرفته و سایه بناها و درختها دراز شده. فضای نیم دایره سلسله کوه احد و شیب مقابل آن، میدان جنگ تاریخ احد است.