بسوی خدا می رویم با حج صفحه 62

غذا و دوای بیشتری همراه برمی دارد و کرایه مرکب و وسیله را همین جا می پردازد، آن پول اندکی که در کشورهای مسلمان خرج می کند، به جیب برادران مسلمانش می رود که نسبت به او محبت و علاقه دینی دارند و به فکر استعمار هم نیستند و به هنگام سختی هم، چه بسا کمک کارند.

در نظر یک مسلمان، مسلمان ایرانی، مصری، عراقی، آفریقایی و پاکستانی یکسان است. فرد مسلمان ایرانی، یک مسلمان با ایمانِ عامل تونسی را به خود نزدیکتر می داند تا یک ایرانی نیم مسلمان غیر عامل را، گرچه از خویشانش باشد و خط موهومی را که سیاستمداران به نام «سرحدات» به دور او و برادرانش کشیده اند اثری در این رابطه ثابت و معنوی ندارد. مانع تراشی ها و سختگیری های دولت ها، جز آن که مردم را بدبین نماید و گرفتار قاچاقچی ها کند و در معرض مرگ قرار دهد، نتیجه ای ندارد، آبروی خودشان را در داخل و خارج می برند و مردم را به مشقت و دردسر می اندازند.

هر اندازه دولتی مورد توجه باشد مسلمانان او را مرجع دینی نمی دانند. اگر دولت ها بخواهند هم به مصلحت کشور و هم مطابق دستور دین رفتار نمایند، باید مجالس مشورتی متشکّل از علمای دینی و مردان اداری تشکیل دهند و از هر جهت درباره این موضوع بحث کنند و به آن گروه از مردمی که استطاعت بدنی و مالی دارند، اجازه دهند و با وسائل آبرومندی، در روزهای معین حرکت دهند، نه آن طور که یکسره مانع شوند و نه مردم را به حال خود رها کنند.