سفرنامه مکه حسام السلطنه صفحه 116

غفلت ننمایند و امیدوار باشند، قرار دادم و دایره‌ای کشیدم، اسامی هفتاد هشتاد نفر معارف و اعیان حجاج را نوشتند که هر کس به میل خود وجهی بدد. پنجاه تومان و یک خلعت هم خود من بدهم، این وجه را جمع و تقسیم کرده به محافظین بدهند. اگر سابقاً وجود گزاف به طور اعتساف می‌گرفتند، امسال و سال‌های بعد به قاعده و انصاف بگیرند و به سایر حجاج ضرری وارد نیامده، در رفاه باشند.

سه‌شنبه دوازدهم مانند روز گذشته، به رمی جمرات پرداخته بیست و یک سنگ دیگر که از هفتاد سنگ باقی مانده بود، استحباباً در میان خیمه خاک کرده حکم کوچیدن دادم که حجاج به سمت شهر حرکت نمایند. تخمیناً بیست‌هزار نفر شیعه، از ایرانی و غیره در منی با من مانده بودند. در وقت حرکت راه منی، مملو از جمعیت بود که طریق عبور و مرور را مسدود کرده بودند. یک ساعت و نیم به غروب مانده وارد شهر شده، به مسجدالحرام مشرف گشته، بعد از طواف مستحب مراجعت به منزل نموده، شکرها نمودم که بحمدالله اعمال واجبه و مستحبه حج تمتع را هم بجا آوردیم.

جمرات

بدان که جمرات سه‌مکانی است در منی که در آنجا سنگ‌ریزه می‌اندازند. مفرد آن جمره است، جمره اولی و وسطی در میان خیابان آبادی منی است و وضع آنها این است:

سنگ بلندی در وسط نصب کرده‌اند که سنگ‌های ریزه را بر آن می‌زنند و اطراف آن را محوطه کوچکی ساخته‌اند که سنگ‌های ریزه در آنجا جمع می‌شود و جمره عقبه در آخر آبادی، متصل به دیوار است و در وقت رفتن به منی، در سمت یسار است. محوطه ندارد و جمره در لغت به معنی حصاة و سنگ‌ریزه است و چون سنگ‌ریزه را به آن سه مکان می‌اندازند، علم از برای آن سه مکان نیز شده است. و فی‌القاموس: وجمره، أعطاه جمْراً و جمر فلاناً: نحّاه ومنه: الجمار بمنی؛ أو من اجمر: أسرع، لانَّ آدم رمی إبلیس، فأجمر بین یدیه. «(1)» چهارشنبه سیزدهم امروز آمد و شد مردم نگذاشت که به مسجدالحرام مشرف شوم. شب را مشرف شده، طواف مستحب به عمل آورده، از این فیض محروم نشده، ادای نماز

1- قاموس المحیط،ص 469 مؤسسةالرساله متن فوق بر اساس چاپ مذکور اصلاح شد.