سفرنامه مکه حسام السلطنه صفحه 179

و کنایس و خانات متعدده وصنایع این بلد نساجی وصباغی و بنایی و خیاطت و حدادی است و شمشیر را مخصوصاً در نهایت امتیاز می‌سازند و سیوف دمشقیه معروف آفاق است.

متنزهات شام

به واسطهصفایی که در آب و خاک شام است، نزهتگاه آن متعدد باشد و هر یک را اسمی جداگانه نهاده‌اند و اسامی آنصوفانیه و طَربله و مَرجه و رَبوه است و افضل همه آنها ربوه است «وَاوَیناهُما الی رَبوةٍ ذاتَ قَرارٍ وَمُعین» «(1)»

به اعتقاد بعضی اشاره به این ربوه که در خارج شهر شام است و آنچه در ایام توقف شام از متنزهات این بلد مشاهده کردیم مَرجه و ربوه بود. از عمارت والی شام، از کنار نهر بَردی و پل که می‌گذرند مَرجه است و آن نهر را تا چهارصد قدم از دو طرف سنگ‌چین کرده، در ابتدا و وسط و انتهای آن قنطری بسته‌اند. قنطر اول و آخر از سنگ است و سه چشمه دارد و قنطر وسط آهنین است و چشمه ندارد و در نهایت استحکام ساخته‌اند و از دو طرف، دیوار بر آن قرار داده‌اند و عرض نهر تقریباً ده ذرع است و این پل را بر روی آن بسته‌اند و دو طرف نهر عمارات و بساتین است. از آن جمله باغی است که مدحت‌پاشا در طرف یسار نهر احداث نموده است و آن را باغ ملتی گویند. عمارتی در وسط آن است که تحتانی آن بیوتات است و از چهار سمت گشاده است و فوقانی آن مهتابی است که از چهار طرف باز است. بعد از مَرجه داخل ربوه می‌شوند. دو طرف آن سبز و خرم است و رودخانه از وسط می‌گذرد و قوه‌خانه‌ها و عمارات در دو سمت آن بنا نهاده‌اند. کسیب حمراء نیز که کوه معینی است در یک طرف ربوه است. بالجمله نزهتگاه ربوه بسیار باصفا و باروح است و از شدت طراوت و خضارت «(2)» خیلی نشاطانگیز و فرح‌آمیز است. نعم ما قیل:

انهض إلی‌الرّبوة مُستَمْتِعاً تَجِد مِنَ‌اللّذات ما یَکفی

فالْطّیرُ قَد غَنّی علی عوده فیِ‌الرّوضِ بین‌الحیک والذَفّ

مولوی در مثنوی گفته:

1- مؤمنون، 50

2- سبزه‌زاری‌