سفرنامه مکه حسام السلطنه صفحه 201

و عدد نفوس این شهر سی‌هزار نفر است. بیست‌هزار نفر یهود است و پنج‌هزار نفر نصارا و پنج‌هزار نفر دیگر سنی و غیره است.

جبال شهر

از جبار معروفه آن یکی طورزیتون است که جبل زیتا نیز گویند و در جانب شرقی مسجداقصی واقع است و این کوه را جبل‌الخمر نیز گویند، زیرا که کثیرالشجر است و خمر در لغت عرب مفید همین معنی باشد. و در آنجا شجره خَرنوب است که آن را خرنوبةالعشره نیز گویند، ولی وجه تسمیه آن معلوم نشد. و مسجدی در پهلوی آن شجره است که زیر آن مغاره است و در فراز طور زیتون کنیسه‌ای بنا نهاده‌اند که آن را کنیسةالصّعود می‌نامند، از بنای امپراطور هیلانه است. گویند آن مکان مَصعَد عیسی علیه السلام است و در آنجا اثر گام ایشان هست و آیه مبارکه والتّین والزّیتون اشاره به این کوه است.

و دیگر جبل سلوان است که در جنوب غربی زیتون است. قبور یهود در آنجا است و چشمه سَلوان هم که آب شیرین گوارا دارد، در این کوه است و به همان جهت موسوم به جبل سَلوان گشته است. گویند هر وقت دشمنی برای تسخیر این شهر آمده است اطراف آن چشمه را گرفته‌اند که بر قلعه‌گیان سخت بگذرد، زیرا که شهر بیت‌المقدس آب ندارد؛ آب باران را در ایام بارندگی در چاه‌ها ذخیره می‌نمایند.

شوارع معروفه شهر

سه شارع در این شهر است که اسم مخصوص دارند. اول شارع اعظمی است که آن را خط داود نامند و در وجه تسمیه آن گویند: حضرت داود علیه السلام از منزل خودشان سردابی در زیر این خط بنا نهاده، از آنجا به مسجداقصی تشریف می‌بردند و حد آن از باب‌الخلیل تا باب السلسله است که یکی از ابواب مسجداقصی است. دوم شارعی است که آن را خط مرزبان گویند، ولی وجه تسمیه آن معلوم نباشد. در قباله‌جات به این اسم می‌نگارند. سیّم شارعی است که آن را خط وادی‌الطّواحین نامند. طاحونه‌های «(1)» شهر در آن خط واقع است و این شارع نیز عظیم و ممتد است.

1- آسیاب‌