سفرنامه مکه حسام السلطنه صفحه 83

ساختند و امسال یازده سال است به اتمام رسیده است. عرض کانال به اختلاف از چهل متر فرانسوی تاصد متر است و عمق آن بیست و شش فوت انگلیسی تا بیست و نه فوت است که تقریباً هشت نه ذرع است و طول کانال از پورت‌سعید تا سوئز هشتاد و پنج میل انگلیسی است و هر میل انگلیس، هزار و ششصد و نه متر است وصورت لسپس مهندسی را از مفرغ ریخته بالای سنگی در لنگرگاه سوئز گذاشته‌اند. الحق در حفر این خندق کمالصنعت و استادی را به کار برده‌اند. وقتی که به اتمام رسید، امپراطور فرانسه و امپراطور روس و امپراطور پروس و امپراطور آمریکا و امپراطور بلجیک و ملکه انگلیس و امپراطور اسپانیول و سلطان عثمانی و خدیو مصر و امپراطور اطریش و امپراطور رم و امپراطور سوئد نُروژ و خاقان چین و پادشاه پرتقال و پادشاه برزیل و پادشاه ایطالیا به تماشای کانال رفته جشن عظیم نمودند و در حقیقت حق داشتند و اتمام چنین امر بزرگی سزاوار جشن بزرگ بوده است و این کانال را در چهارصدهزار سهم منقسم کرده بودند،صد و شش سهم آن مخصوص خدیو مصر بوده، در این سنوات انگلیس‌ها از او خریده‌اند و وضع این کانال در دو جا تغییر به هم رسانیده از دو طرف بهصحرا افتاده بحیره شده است و بدین جهت منقسم به سه کانال و دو بحیره می‌شود. از پورت‌سعید که حرکت می‌نمایند، کانال اول است. طول آن چهل و یک میل است و عرض آن تقریباً در اغلب جاهاصد متر است و هشت میل به آخر کانال مانده کم شده به قدر چهل متر می‌شود و سمت غربی آن خشکی و خیابان است که زیر آن لوله کشیده آب رود نیل به پورت‌سعید آورده‌اند. چوب‌های تلگراف را هم در آن طرف نصب کرده‌اند و سمت شرقی آن مرداب است، چندان عمق ندارد. قایق‌ها در آن حرکت می‌نمایند و میان مرداب و کانال اول همان خاکریز است که در طرف شرقی و به قدر بیست یا سی ذرع فاصله است. بعد از یازده میل که از کانال اول می‌گذرند تا یک دو میل دیگر مرداب دور شده خشکی می‌شود و زمین ارتفاعی به هم می‌رساند، پس از آن تا دوازده میل باز آب مرداب نزدیک شده، مثل حالت اول می‌شود و در سمت غربی کانال اول نیز در بعضی قطعات زمین، آب بهصحرا افتاده فرا گرفته است. کانال اول که تمام می‌شود، در نزدیکی اسماعیلیه که راه نصف می‌گردد، بحیره اولی پدیدار می‌شود. زمین آن پیش از آن که آب گیرد، پست و بلند بوده، جزایرصغیره در