سیری در اسرار عرفانی حج صفحه 114

از آن تعبیر به «هفت شوط حجاب» می‌شود. (1) 292 اخلاق رذیله عبارتند از: عجب، کبر، حسد، حرص، بخل، غضب و شهوت. سالک باید این‌ها را زایل و به جای آن هفت اخلاق حمیده را جایگزین کند که عبارتند از: علم، حکمت، عفت، شجاعت، عدالت، کرم و تواضع.

وجه دوم) خداوند اقلیمهای هفت گانه دارد که گاهی از آن تعبیر به افلاک سبعه می‌شود.

این آیه که فرمود: «خَلَقَکُمْ أَطْواراً» (2) 293 ناظر به طورهای هفت گانه افلاک و اقالیم است. احتمال دارد که هفت شوط طواف، اشاره به سیر در اطوار خلقت و افلاک سبعه داشته باشد. (3) 294 وجه سوم) هفت دور طواف شاید اشاره به هفت مرحله نماز داشته باشد. (4) 295 مراحل نماز عبارتند از: قیام اول، رکوع، قیام دوم، سجده اول، نشستن میان دو سجده، سجده دوم و نشستن برای تشهد. این حرکات هفت گانه که در نماز حضور، سالک به جای می‌آورد، آثار روحانی و معنوی دارد؛ انسان را به عالم ارواح و نشئه نماز واقعی وارد می‌کند. شاید به همین دلیل باشد که در برخی از روایات طواف را نماز دانسته‌اند. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود:

«الطَّوافُ بِالْبَیْتِ صَلاةٌ»؛ (5) 296

«طواف خانه خدا همچون نماز است».

وجه چهارم) هفت هزار حجاب. ابوحمزه ثمالی از امام زین العابدین درباره علت هفت شوط طواف سئوال می‌کند. امام علیه السلام پاسخ می‌دهد:

«خداوند به ملائکه فرمود: می‌خواهم در زمین برای خود خلیفه‌ای قرار دهم.

ملائکه هم با فساد آدم آن‌را رد کردند. خداوند ملائکه را در هفت هزار حجاب نور قرار داد. آنها به عرش الهی هفت هزار سال پناه بردند تا اینکه رحمت خداوند شامل حال آنها شد و توبه آنها را پذیرفت و برای آنها بیت معمور قرار داد. از این رو هفت شوط را در طواف واجب کرد تا بندگان به ازای هر یک هزار

1- . اسرار الشریعه و اطوار الطریقه و انوار الحقیقه، ص 230
2- . نوح: 14
3- . همان، ص 243
4- . ترجمه فتوحات، باب 70- 72، ص 652
5- . المستدرک علی الصحیحین، ج 1، ص 630، روایت 1686 و ج 3، ص 293، روایت 3056؛ سنن الدرمی، ج 1، ص 472، روایت 1791؛ السنن الکبری، ج 5، ص 138، روایت 9292؛ سنن ترمذی، ج 3، ص 293، روایت 960