سیری در اسرار عرفانی حج صفحه 231

«وَإِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی اْلأَرْضِ خَلِیفَةً» (1) 596؛

«و چون پروردگارت به فرشتگان گفت من در زمین خلیفه‌ای می‌آفرینم.»

در ادامه به عنوان معیاری کلی، ملاک خلافت را معرفی فرمود. خلافت الهی از آن کسی است که جامع اسماء باشد و از خداوند تمامی اسماء را آموخته باشد:

«وَعَلَّمَ آدَمَ اْلأَسْماءَ» (2) 597؛

«و نامها را به تمامی به آدم بیاموخت.»

انسانی که به مقام خلافت نایل شد و خلیفه الهی گشت، باید تمامی اوصاف و ویژگیهای خدا را واجد باشد؛ زیرا اقتضای خلافت و جانشینی چیزی جز این نیست. خلیفه خدا آینه تمام نمای اوست، او خدا را با تمامی اوصاف و صفاتش نشان می‌دهد، تنها تفاوتی که میان مقام خلافت و خدا وجود دارد، این است که هرچه خلیفه خدا دارد، به اذن الهی دارد. برترین خلیفه الهی وجود شریف نبی خاتم صلی الله علیه و آله است. تنها اوست که کاملترین انسان‌ها بلکه موجودات روی زمین است؛ بنابراین شهری که آرامگاه پیامبر است، بهره‌ای از خلافت الهی داشته، اوصاف حق در آن نمایان است.

با نگاهی دیگر، غور در بیکرانه عمق آیات ما را به نتیجه زیبایی می‌رساند. خداوند کسانی را محل حب خویش قرار داده است؛ اهل احسان محبوب خدایند: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ»، (3) 598 خداوند پاکان را دوست دارد: «یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ»، (4) 599 خداوند حبی نسبت به متقین دارد. «فَإِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَّقِینَ»، (5) 600 کسی که صبر پیشه کند حب خدا را دریافت کرده است: «وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ»، (6) 601 اهل توکل متعلّق حب خدایند: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُ الْمُتَوَکِّلِینَ»، (7) 602 کسی که اهل قسط و داد باشد محبوب خداست: «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُ الْمُقْسِطِینَ»، (8) 603 اگر کسی در راه حق و برای احیای دین خدا به جنگ برخیزد حبّ خدا را برای

1- . بقره: 30
2- . بقره: 31
3- . بقره: 195
4- . بقره: 222
5- . آل‌عمران: 76
6- . آل‌عمران: 146
7- . آل‌عمران: 159
8- . مائده: 42