صمیمانه با زائر خانه خدا صفحه 61

بیرون آمد و مشتی خاک برداشت و فرمود: آری! من این سخنان را می‌گویم، سپس مشت خاک را روی سر آنان پاشید ... سپس، رسول خدا (ص) به راه افتاد و رفت. در این هنگام شخصی که با آن عده نبود آمد و گفت: در اینجا منتظر که هستید؟ گفتند: محمد! گفت: به خدا قسم که محمد از کنار شما عبور کرد!(1)

مهاجران اسلام، پیش از آنکه هجرت بیرونی را آغاز کنند، هجرت درونی داشتند. اگر مهاجری که از سرزمینی به سرزمینی دیگر کوج می‌کند ایمان استواری داشته باشد، می‌تواند دشواری‌های هجرت را تحمل کند و چنین ایمانی با هجرت نفسانی فراهم می‌آید؛ یعنی، مؤمن نخست به هجرتی از نفس می‌پردازد و از تاریکی‌های نفسانی، مانند شک و گمراهی و هوس‌پیشگی بیرون می‌آید، آن‌گاه هجرتی در عرصه جغرافیا را آغاز می‌کند ازاین‌رو، رسول اکرم (ص) هجرت مسلمانان را، به هجرت‌های «انفسی» و «آفاقی» تقسیم کرده است.

أَلْهِجْرةُ هِجْرَتَان، إِحْداهُمَا أَنْ تَهْجُرَ السَّیِّئَاتِ وَ الاخْری أَنْ تُهاجِرَ إِلَی اللهِ تَعَالَی وَ رَسُولِهِ.(2)