- مقدمه 1
- فصل اول اسرار ارض 5
- اشاره 5
- اسرار ارض 5
- 1. ما از جنس خاک (زمین) هستیم 5
- 2. زمین گهواره موجودات 6
- 3. زمین منشأ رزق ماست 7
- 4. خشوع زمین 7
- 5. تاریخ، شاهد جاودانه زمین 8
- 6. آخرین منزل دنیایی 8
- 8. زمین بستر مسجد 9
- 7. خبر دادن از قیامت 9
- 9. مسجد خانه خدا است 11
- 10. کعبه 14
- فصل دوم تعریف دل 16
- 1. دل خانه خدا 16
- اشاره 16
- 2. عرش دل 19
- 3. قلب (دل)، فرمانروای جسم 20
- 5. ایمان قلبی 22
- 4. قلب، منشأ اخلاق 22
- 6. رجوع قلبی به سوی خداوند 23
- 8. فساد قلب 24
- 7. قلب و نزول واردات غیبی 24
- 9. کشور دل 26
- اشاره 28
- 10. اوصاف دل سالم 28
- الف) نور دل 29
- ب) بیداری مدام 30
- ج) طلب آب حیات 31
- د) آه دل 33
- ه) اجابت دعا 34
- فصل سوم اسرار اداب حج 36
- اشاره 36
- اشاره 36
- 1. استطاعت 36
- نشانههای استطاعت 38
- الف) توبه صادق 38
- اشاره 38
- ب) هجرت 39
- ج) شوق دیدار 41
- د) سفر آخرت 45
- 2. احرام 48
- اشاره 50
- 3. مقام تلبیه 50
- الف) احرام درد و نیاز 51
- ب) وارستگی کامل 52
- 4. طواف 53
- 5. مقام ابراهیم 61
- 6. سعی بین صفا و مروه 64
- 7. تقصیر 67
- 8. صحرای عرفات 68
- 9. وقوف در مشعر 73
- 10. منا (قربانگاه عاشقان) 77
- 11. رمی جمرات 80
- 12. احرام ربوبی 81
- 13. ورود به مدینه 85
- 14. زیارت حضرت زهرا 3 90
- 15. زیارت ائمه بقیع 92
- 1. یاد مرگ 95
- فصل چهارم آثار معنوی حج 95
- اشاره 95
- 2. مراقبه و محاسبه 97
- 3. محبت خدا در دل داشتن 98
- 4. علاقه به نماز شب 100
- 5. کمک به نیازمندان 103
- 6. خلوت نشینی 105
- 7. پرهیز از دنیا طلبی 107
- 8. دوری از حرص 110
- 9. بدی را با خوبی پاسخ دادن 112
- 10. سخاوت و ایثار 115
- 11. صبر و شکیبایی 120
- 12. امر به معروف و نهی از منکر 123
- 13. یاد قیامت 127
- 14. انس با قرآن 130
- 15. اعتدال 133
- 16. همنشین خوب 136
- اشاره 138
- فصل پنجم نامه نیایش 138
- نیایش رمضان 148
- نجوا 152
- فهرست منابع 172
تا بکرد آن خانه را در وی نرفت واندرین خانه بهجز آن حی نرفت
شعر مولوی بیان دیگری است از این حدیث قدسی: «الإنسانُ سِرّی وَ أنا سِرُّه» (1)؛ «انسان محرم راز من است و من نیز همراز او.»
همچنین در روایت قدسی دیگری آمده است:
لایَسَعُنی أرْضِی وَ لا سَمائی وَ لکِنْ یَسَعُنی قَلْبُ عَبْدِی الْمُؤمنِ. (2)
زمین و آسمان گنجایش تحمل مرا ندارند ولی قلب بنده مؤمن گنجایش مرا دارد.
خدا اندر دل مؤمن بگنجد که مؤمن را دلی بیانتها است
مزن بر خانه دل بیوضو دست که این خانه حریم کبریا است
شراب صاف صوفی گر بنوشی بدانی اندرین پرده چهها هست
البته فضیلتها و خصیصههایی که بیان شد اختصاص به دلی دارد که عاری از مهر اغیار است. دل صاحبان اسرار که فقط و فقط جایگاه عشق الهی است. مولوی نیز در این باره زیبا گفته است:
من ز صاحبدل کنم در تو نظر نی به نقش سجده و ایثار زر
تو دل خود را چو دل پنداشتی جست و جوی اهل دل بگذاشتی
دل که گر هفصد چو این هفت آسمان اندرو آید، شود یاوه نهان (3)
1- مثنوی، شرح ولی محمد اکبر آبادی، دفتر دوم، ص 182
2- همان، ص 182؛ محمدبن علی احسائی، عوالی اللئآلی، ج 4، ص 7
3- مثنوی معنوی، دفتر پنجم، ابیات 870 872.