- مقدمه 1
- فصل اول اسرار ارض 5
- اشاره 5
- 1. ما از جنس خاک (زمین) هستیم 5
- اسرار ارض 5
- 2. زمین گهواره موجودات 6
- 3. زمین منشأ رزق ماست 7
- 4. خشوع زمین 7
- 5. تاریخ، شاهد جاودانه زمین 8
- 6. آخرین منزل دنیایی 8
- 8. زمین بستر مسجد 9
- 7. خبر دادن از قیامت 9
- 9. مسجد خانه خدا است 11
- 10. کعبه 14
- فصل دوم تعریف دل 16
- 1. دل خانه خدا 16
- اشاره 16
- 2. عرش دل 19
- 3. قلب (دل)، فرمانروای جسم 20
- 5. ایمان قلبی 22
- 4. قلب، منشأ اخلاق 22
- 6. رجوع قلبی به سوی خداوند 23
- 8. فساد قلب 24
- 7. قلب و نزول واردات غیبی 24
- 9. کشور دل 26
- اشاره 28
- 10. اوصاف دل سالم 28
- الف) نور دل 29
- ب) بیداری مدام 30
- ج) طلب آب حیات 31
- د) آه دل 33
- ه) اجابت دعا 34
- اشاره 36
- اشاره 36
- فصل سوم اسرار اداب حج 36
- 1. استطاعت 36
- الف) توبه صادق 38
- اشاره 38
- نشانههای استطاعت 38
- ب) هجرت 39
- ج) شوق دیدار 41
- د) سفر آخرت 45
- 2. احرام 48
- اشاره 50
- 3. مقام تلبیه 50
- الف) احرام درد و نیاز 51
- ب) وارستگی کامل 52
- 4. طواف 53
- 5. مقام ابراهیم 61
- 6. سعی بین صفا و مروه 64
- 7. تقصیر 67
- 8. صحرای عرفات 68
- 9. وقوف در مشعر 73
- 10. منا (قربانگاه عاشقان) 77
- 11. رمی جمرات 80
- 12. احرام ربوبی 81
- 13. ورود به مدینه 85
- 14. زیارت حضرت زهرا 3 90
- 15. زیارت ائمه بقیع 92
- 1. یاد مرگ 95
- اشاره 95
- فصل چهارم آثار معنوی حج 95
- 2. مراقبه و محاسبه 97
- 3. محبت خدا در دل داشتن 98
- 4. علاقه به نماز شب 100
- 5. کمک به نیازمندان 103
- 6. خلوت نشینی 105
- 7. پرهیز از دنیا طلبی 107
- 8. دوری از حرص 110
- 9. بدی را با خوبی پاسخ دادن 112
- 10. سخاوت و ایثار 115
- 11. صبر و شکیبایی 120
- 12. امر به معروف و نهی از منکر 123
- 13. یاد قیامت 127
- 14. انس با قرآن 130
- 15. اعتدال 133
- 16. همنشین خوب 136
- اشاره 138
- فصل پنجم نامه نیایش 138
- نیایش رمضان 148
- نجوا 152
- فهرست منابع 172
اول اینکه خداوند عزیز و مهربان حج را به خود نسبت داده است(وَلِلّهِ). این نشان میدهد که حج، سیر من الله الی الله.
حاجی عزیز! دقت کن، باید از خدا به سوی خدا سفر کنی. اینجا سفر از من و ما به سوی خدا نیست. سفر از خلق به سوی حق نیست. صحبت از سفر حق به حق است. نشانه آن کلمه «سبیلًا» است. از این کلمه فهمیده میشود که استطاعت، تنها توانایی مادی نیست، بلکه قدرت یافتن برای سیر و سلوک، به سوی خداست. در واقع «سبیل» راه مجاهده به سوی خداست. یُجاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللهِ(مائده: 54) یا در آخر سوره عنکبوت میخوانیم:
وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ(عنکبوت: 69)
و کسانی که در راه ما مجاهده میکنند ما آنها را به راه خودمان هدایت میکنیم.
در معنای کلمه «فینا» دقت کنیم. خداوند فرمود: «فینا» نفرمود «عنّا».
جاهدوا فینا بگفت آن شهریار جاهدوا عنّا نگفت ای بیقرار
این عبارت نشان میدهد «سبیل» راهی باطنی به سوی خداست، و حج مرتبهای درونی است که رهرو آن دل ماست و باید بر سبیل خدا حرکت کند. به راستی چه دعوت زیبا و شریفی است. حاجی به چه مقام والایی فراخوانده شده است. افسوس، قدر این مرتبه را نمیدانیم و دلمان استطاعت سیر و سلوک، در سبیل خدا را ندارد. خوشا به حال آنانی که به مقام استطاعت رسیدهاند و قلب خود را مهیای سفر روحانی به سوی خدا کردهاند.