گلواژه‌های حج و عمره صفحه 169

13

أ

جنگ خندق، «احزاب»

وجه تسمیه خندق

در ماه شوّال سال پنجم هجری، غزوه «خندق» پیش آمد که آن را غزوه «احزاب» (1) نیز گویند. زیرا قریش از همه اعراب، استمداد نموده و از هر قبیله حزبی فراهم کرده بودند. (2) ولی مسأله اصلی مربوط به این جنگ، «خندق» است. گزارش به پیامبر صلی الله علیه و آله رسید که اتحادیه نظامی نیرومندی بر ضد اسلام تشکیل شده و افراد این اتحادیه در روز معینی حرکت و مدینه را محاصره می‌نمایند. پیامبر صلی الله علیه و آله فوراً شورای دفاعی تشکیل داد، گروهی قلعه‌داری و نگهبانی از برج ها و نقاط مرتفع را به بیرون رفتن ترجیح دادند، ولی این نقشه در برابر سیل خروشان سپاه عرب، هرگز کافی نبود، باید کاری کرد که آنان نتوانند نزدیک مدینه بیایند.

سلمان فارسی که با فنون رزمی ایران آشنایی داشت، گفت: در سرزمین فارس، هر موقع با هجوم گسترده دشمن روبرو می‌شوند در اطراف شهر «خندق» می‌کنند و از این طریق از پیشرفت دشمن جلوگیری به عمل می‌آورند، لذا باید نقاط آسیب‌پذیر مدینه را که عبور و مرور وسایل نقلی و جنگی به آسانی صورت می‌گیرد، به وسیله خندق در حصار انداخت و دشمن را از پیشروی در این قسمت متوقف ساخت و با ساختن سنگر در اطراف خندق، به دفاع پرداخت و با پرتاب کردن تیر وسنگ از برج‌ها و سنگرهای اطراف از عبور از خندق جلوگیری نمود.

پیشنهاد سلمان به اتفاق آراء تصویب گردید و این طرح دفاعی، نقش مؤثری در صیانت و حفاظت اسلام و مسلمانان داشت. (3)

1- احزاب جمع حزب است ومراد از آن در قرآن کریم گروه مشرکان یا هم دستان آنها، مخصوصاً کفار مکه است، که در این‌جنگ با یهودیان مدینه هم دست شدند وآهنگ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ومسلمانان کردند. فرهنگ نامه موضوعی قرآن کریم، ج دوم، ص 2390.

2- منتهی‌الآمال، ج اول، ص 139، انتشارات هجرت.

3- فروغ ابدیت، ج 2، ص 125.