گلواژه‌های حج و عمره صفحه 203

حج خاتم الانبیاء

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله قبل از بعثت هر ساله حج انجام می‌دادند، ولی نه هم‌چون مردم مکه و بعد از بعثت تاهجرت، چون فرمان حج نرسیده بود، کیفیت حج آن حضرت بیان نشده است. اما بعد از هجرت در سال ششم حضرت با جمعی از مسلمین آهنگ حج نمودند و کفار مکه در حدیبیه مانع ورود آنها شده تا سال هفتم هجرت «عمرة القضاء» بجا آوردند، سپس حج آن حضرت با تشکیلاتی خاص در سال دهم هجرت انجام یافت که آن را «حجةالوداع» می‌گویند. (1) 10

أ

حجاز (عربستان)

کلمه «حجاز» (2) از «حاجز» گرفته شده و به معنای «مانع» است، این نام بدین دلیل است که رشته کوه «سراه» که از شمال تا جنوب، در برابر دریای سرخ کشیده شده و طول آن 1760 کیلومتر است، دو قسمت را از یکدیگر جدا کرده که در یک سوی آن «نجد» (3) و در سوی دیگر «تهامه» (4) قرار گرفته است، بدین ترتیب این کوه‌ها مانعی در میان این دو ناحیه به شمار می‌رود و حجاز دقیقاً شامل بخش کوهستانی به سمت غرب، یعنی دریای سرخ است. در واقع بخشی از حاشیه شرقی دریای سرخ را که مکه و مدینه در آن قرار دارد حجاز می‌نامند. حجاز چون دیگر نواحی جزیرة العرب، بسیار خشک و کم آب است و تنها در برخی از وادی‌ها، آب های فصلی و یا چاه وجود دارد که از قدیم برخی از قبایل عرب را پیرامون خود گرد آورده است، به همین دلیل در قدیم و تا چند دهه اخیر یکجا نشینی شهری

1- راهنمای حرمین شریفین، ج 1، ص 67.

2- کشور سعودی، دارای شش منطقه بزرگ است که یکی از آن ها منطقه حجاز است و مهم‌ترین شهرهای آن مکه، مدینه، طائف‌و جده است.

3- یکی دیگر از منطقه‌های کشور سعودی «منطقه‌ی نجد» است که مهمترین شهرهای آن عبارتند از: ریاض، الخرج، درعیه، غیزه و بریده.

4- تهامه در جنوب حجاز قرار دارد. برخی گفته‌اند: حجاز دو ناحیه شرقی و غربی دارد. ناحیه شرقی آن که منطقه کوهستانی است «حجاز» نامیده می‌شود و قسمت غربی آن، که دشتی سرازیر به سوی دریای سرخ است «تهامه» نام دارد.