گلواژه‌های حج و عمره صفحه 23

3

أ

ابرهه‌

مرحوم طبرسی، صاحب تفسیر مجمع البیان فرموده است: راویان اخبار اتفاق نظر دارند که زمامدار یمنی که قصد ویران ساختن کعبه را نموده، همان(ابرهة بن صباح الأشرم) است. (1) گفته شده کنیه‌اش نیز ابویکسوم بوده است. وی از طرف نجاشی- جدّ نجاشی معاصر پیامبر صلی الله علیه و آله- حاکم یمن بوده است.

زمانی که ابرهه حبشی از آن سوی دریای سرخ به این سوی آمد و بر یمن تسلط یافت، تصمیم گرفت آیین مسیح را در این منطقه ترویج نماید. از این رو کلیسایی را بنا کرد و مصمم شد تا مردم عرب را از زیارت کعبه باز دارد و آنان را وادار کند تا به کلیسای او بروند. شاید بتوان گفت که او در پی توسعه مسیحیت بوده است (2)، اما وقتی با مقاومت عرب ها رو به رو شد (3)، تصمیم گرفت به مکه حمله کند و کعبه را ویران سازد (4).

ابرهه در زمان تسلط معنوی عبد المطلب بر مکه، به این شهر حمله کرد، امّا بر اساس آن چه در سوره فیل آمده به قدرت الهی، گرفتار عذاب شد و خود و سپاهش کشته شدند، به همین مناسبت این سال به نام عام الفیل شهرت یافت. پس از این ماجرا کعبه و قریش اعتبار بیشتری پیداکردند و عرب‌ها احترام بیشتری به خانه خدا و ساکنان مکه می‌گذاشتند (5). این واقعه در سال تولد رسول خدا صلی الله علیه و آله رخ داده است.

1- تفسیر مجمع البیان، ج 10، ص 540: اجمعت الرواة علی ان الیمین الذی قصد(هدم الکعبة هو ابرهة بن الصباح الأشرم.)

2- ابرهه کلیسایی که جامع تکلّفات عظیمه بود ساخته، درون و بیرون آن را به جواهرات گوناگون تزیین و ترصیع و منبرهای‌بسیار که از درخت آبنوس و دندان فیل بود و بت‌های بسیار بزرگ که از نقره و طلا مصنوع و رنگ‌های جسیم بی‌بدیل وضع و تعلیق نموده که زائران بیت اعظم را از طواف و زیارت بیت اللَّه منع نموده و به زیارت کلیسای مرقوم اجبار نمود. مرآت الحرمین، ترجمه عبدالرسول منشی، ص 370.

3- اعراب علاوه بر این که بر زیارت این بت‌خانه میل و توجه نکردند، هر کس نام او را به زبان می‌آورد، او را مکروه می‌داشتند، به همین جهت بود که قبائل کنانه مأموری را که ابرهة بن صباح الأشرم برای دعوت به مسکن آن قبایل فرستاده بود، با تیر زده و هلاک کردند. همان.

4- پس از آن‌که مرد شجاعی از اهل نسئه به همراه یکی از رفقای خود به صنعای یمن رفتند و به داخل بیت‌القلیس(نام کلیسای مذکور) وارد شده و دیوارهای کلیسا را ملوث نمودند، ابرهه سوگند یاد کرد که مکه معظمه را منهدم و خراب نموده و از اعراب انتقام بگیرد. همان، ص 371، طبق برخی از روایات گروهی آمدند و مخفیانه کلیسا را آتش زدند. تفسیر نمونه، ج 27، ص 331.

5- آثار اسلامی مکه و مدینه، رسول جعفریان، ص 44.